Nauka nie ma końca. Profesor Bartosz Bartosiewicz w „Głosach Humanistyki”
Profesor Bartosz Bartosiewicz: „W Polsce nie ma czegoś takiego jak zawód geograf. Jest on utożsamiany z zawodem nauczyciela geografii. Jeżeli mówimy o odkryciach, to mało kto wie, że Paul Krugman za badania z zakresu geografii ekonomicznej otrzymał Nagrodę Nobla… tyle że z ekonomii, bo nie ma Nagród Nobla z geografii”.
W tym odcinku rozmawiamy z geografem z Uniwersytetu Łódzkiego o niezwykle szerokich zastosowaniach geografii, wykraczających daleko poza tworzenie i odczytywanie map. Poruszamy m.in. temat projektowania zielonych miast oraz wzrostu cen mieszkań.
Ogromna szklarnia w sercu Uniwersytetu Łódzkiego
Do Łodzi wybraliśmy się samochodem. Rozwiązanie to okazało się szybsze i wygodniejsze niż pociąg. Słońce i dobry nastrój towarzyszyły nam przez całą drogę, podróż minęła wyjątkowo szybko i bez przeszkód dotarliśmy pod bramę Uniwersytetu Łódzkiego. Na portierni wyjaśniliśmy cel wizyty i po chwili zostaliśmy wpuszczeni na teren kampusu.
Droga do budynku Wydziału Nauk Geograficznych prowadziła wśród plakatów rekrutacyjnych oraz zieleni, łagodzącej surową, industrialną architekturę. Na rozległych trawnikach rosły drzewa i krzewy, a między nimi ustawiono ławeczki. Tuż przy wejściu znajdował się marmurowy globus, kamień z nazwą wydziału i prosty karmnik dla ptaków. Wewnątrz dominowało szkło – przeszklone ściany i sufity sprawiały, że czuliśmy się jak w ogromnej szklarni. Kiedy mijaliśmy strefę studencką pełną roślin i leżaków, odnieśliśmy wrażenie, że to miejsce jest na co dzień pełne życia, a natura traktowana jest tu po przyjacielsku.
Zatrzymaliśmy się jeszcze przed głównym wejściem, aby przyjrzeć się nietypowej konstrukcji budynku ozdobionego napisem „Collegium Geographicum”. Chwilę później byliśmy już na jednym z wyższych pięter, gdzie czekał na nas profesor Bartosz Bartosiewicz. Po drodze minęliśmy wystawę jego książek – małe przypomnienie o imponującym dorobku naukowym naszego gościa.
Profesor powitał nas spokojnie i pewnym gestem zaprosił do swojego gabinetu. Wnętrze, świeżo po remoncie, było niemal puste: dwa stanowiska komputerowe i niewielki stół. Jak wyjaśnił gospodarz, dopiero się tu urządza. Ogromne okno zajmowało praktycznie całą ścianę. Rozmowa naturalnie zeszła na temat budynku, jego historii, poprzednich funkcji i charakterystycznej architektury, po czym płynnie przeszliśmy do dzisiejszego tematu głównego – geografii.
Czy profesor Bartosz Bartosiewicz jest superbohaterem, którego szukamy?
Badacz miejskiej rzeczywistości
Bartosz Bartosiewicz to geograf społeczno-ekonomiczny i profesor Uniwersytetu Łódzkiego. Bada struktury i powiązania przestrzenne regionów miejskich, ich policentryczność i ewolucję, wzorce dojazdów do pracy oraz mobilność miejską. Interesuje się nierównościami przestrzennymi, dostępnością cenową mieszkań oraz polityką przestrzenną.
Jest związany zawodowo i naukowo z Uniwersytetem Łódzkim. W 2008 r. uzyskał tytuł doktora na podstawie rozprawy „Zróżnicowanie przestrzenne infrastruktury komunalnej w gminach miejsko-wiejskich regionu łódzkiego”. W 2022 r. zdobył habilitację w dyscyplinie geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna na podstawie rozprawy „Struktury i powiązania przestrzenne regionów miejskich w Polsce”. Obecnie wykłada w Instytucie Zagospodarowania Środowiska i Polityki Przestrzennej Wydziału Nauk Geograficznych Uniwersytetu Łódzkiego. Jest także członkiem Zarządu Głównego Towarzystwa Urbanistów Polskich.
Był uczestnikiem licznych projektów naukowych, zarówno lokalnych, jak i międzynarodowych, m.in.: „Big Data and Housing Dynamics”, „Spójność terytorialna Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego” i „Dojazdy do pracy w Polsce: wzory i zachowania przestrzenne”. Obecnie jest wykonawcą w projektach „ReHousIN” i „Dostępność cenowa mieszkań w miastach Polski – procesy, wzorce i trendy”, a także kierownikiem badania „Ewolucja struktury przestrzennej regionów miejskich w Polsce”.
Otrzymał wiele nagród, w tym Nagrodę Marszałka Województwa Łódzkiego za najlepszą pracę habilitacyjną, doktorską i magisterską związaną tematycznie z województwem łódzkim oraz Nagrodę Rektora Uniwersytetu Łódzkiego I stopnia (zespołową).
Ja zawsze powtarzam i mówię to również moim dzieciom, że w życiu trzeba robić to, co się lubi. A jeżeli to, co się lubi, daje nam możliwość otrzymania wynagrodzenia, za które jesteśmy w stanie żyć, to już lepszego rozwiązania znaleźć nie możemy.
Autor i współautor licznych publikacji
Wśród artykułów naukowych profesora Bartosiewicza warto wymienić:
- „Urban Structure in Transition: Evidence from Poland, 1983–2011” (współautor: S. Marcińczak, „Regional Studies”, 2022, t. 56(1), str. 36–47);
- „Investigating Polycentric Urban Regions: Different Measures-Different Results” (współautor: S. Marcińczak, „Cities”, 2020, t. 105);
- „Spatial Patterns of Travel Behavior in Poland” (2019, współautor: I. Pielesiak, „Travel Behaviour and Society”, t. 15);
- „The Socialist Metropolis in Flux: Urban Structure and Commuting Patterns in Poland, 1973–1983” (współautor: S. Marcińczak, „Journal of Historical Geography”, 2024, t. 83);
- „Commuting patterns and urban form: Evidence from Poland” (współautor: S. Marcińczak, „Journal of Transport Geography”, 2018, t. 70, str. 31–39).
Geograf, który nie pracuje w szkole
Nasz gość zwrócił uwagę na błędne utożsamianie geografów z nauczycielami w szkołach średnich i podstawowych. Chociaż często kojarzona wyłącznie ze szkolną mapą, geografia przenika wiele dziedzin życia: od planowania przestrzennego po politykę publiczną. Geografowie odgrywają istotną rolę w analizie danych, zrównoważonym rozwoju miast czy badaniach nad zmianami klimatu. Właśnie w tym – jak mówił – tkwi piękno geografii: w jej interdyscyplinarności i zdolności do łączenia ludzi, miejsc i idei.
Zielone miasto a nierówności społeczne
Innym wątkiem rozmowy były przestrzenie miejskie i zielone inicjatywy, które nie zawsze działają tak, jakbyśmy się spodziewali. Profesor tłumaczył, że tworzenie nowych parków i terenów zielonych nie jest równoznaczne z poprawą jakości życia wszystkich mieszkańców. Zwiększenie atrakcyjności danego obszaru często prowadzi do wzrostu cen nieruchomości i pogłębienia się nierówności mieszkaniowych. Jak podkreślał, żadna przestrzeń nie powinna być jednorodna – to różnorodność, a nie jednolitość pozwala miastom oddychać i żyć.
Nauka i jej wpływ na świat wokół nas
Z nauką wiąże się duża odpowiedzialność. Gość odcinka mówił o potrzebie łączenia badań z realnym działaniem, o tym, że głos naukowczyń i naukowców nie może być traktowany jako incydentalny dodatek do decyzji politycznych. Zwracał uwagę, że w Polsce wciąż brakuje silnego mostu między światem nauki a światem decydentek i decydentów. Zamiast dopasowywać wyniki badań do tezy, powinniśmy pozwolić, by dane mówiły same za siebie. A dostęp do nich mamy dziś większy niż kiedykolwiek wcześniej.
Geografia także po godzinach
Prywatnie profesor Bartosiewicz jest ojcem trójki dzieci i mężem. Pasjonuje się podróżami do miejsc nieoczywistych i nieturystycznych, z zamiłowaniem zwiedza wyjątkowe dzielnice miast. W ciągu ostatnich 10 lat przejechał ok. 5 tys. mil po Stanach Zjednoczonych oraz dwa lata z rzędu po 3 tys. km po Europie. Relaksuje się, wykonując prace fizyczne na działce na wsi oraz podczas spacerów z psem. Lubi czytać, ale ze względu na obowiązki czasem wybiera audiobooki, również w trakcie jazdy samochodem.
W tym odcinku
Posłuchasz opowieści o pokorze wobec wiedzy, a także o tym, że w życiu badaczki lub badacza nie ma miejsca na ostateczne spełnienie zawodowe i naukowe. Każde odkrycie jest tylko etapem w dłuższym procesie poznawania świata. To właśnie ciągła weryfikacja, zmiana perspektywy i otwartość na błędy sprawiają, że nauka pozostaje żywa. Podejście naszego rozmówcy jest ewolucyjne, a nie rewolucyjne.
Jeśli bym się poczuł naukowcem spełnionym, to chyba przestałbym cokolwiek robić.
Uzyskasz odpowiedzi na pytania:
- Jaki jest związek terenów zielonych z nierównościami mieszkaniowymi?
- Dlaczego etyka jest tak ważna?
- Czy powinniśmy wprowadzać rewolucyjne zmiany?
- Jak zarządzać dużymi zbiorami danych?
- Czy wyniki badań przekładają się na działania?
- Dlaczego nie powinno się być naukowcem spełnionym?
- Czy nadal można mówić o odkryciach geograficznych?
- Czy powinno się robić to, co się lubi?
- Kto jest ważniejszy – decydent czy badacz?
- Czy tylko geograf może robić badania geograficzne?
- Czym tak naprawdę jest miasto 15-minutowe?
- Jak nie żałować niczego na starość?
Posłuchaj odcinka!
Interesuje cię geografia, klimat lub urbanistyka? Chcesz lepiej zrozumieć, jak działa współczesny świat? Ten odcinek jest dla ciebie! Z rozmowy z profesorem Bartosiewiczem wyniesiesz coś więcej niż wiedzę – nauczysz się myśleć w sposób zrównoważony, krytyczny i uważny.
Przekonaj się, że nauka nie kończy się w laboratorium i jest obecna wszędzie, gdzie pojawiają się pytania o ludzi, przestrzeń i codzienne wybory!
Jeśli chcesz poznać więcej inspirujących postaci humanistyki i nauk społecznych, śledź media społecznościowe „Głosów Humanistyki” i bądź na bieżąco z kolejnymi odcinkami!
Zobacz inne aktualności
