hr award color

logo uswps nazwa 3

Strefa Rodzica

Każdy rodzic wcześniej czy później staje w obliczu dylematu: karać, nagradzać, a może jedno i drugie? Jaką metodę obrać i czy jest jedna właściwa? W milionie porad, które serwują nam publikacje poświęcone wychowaniu dziecka, lub o których słyszymy w telewizjach śniadaniowych, istnieje groźba realnego zagubienia. A przecież nie chodzi o to, by sprawę skomplikować, tylko by ją wyjaśnić. Warto zatem wyjść od zasadniczego pytania, czy karanie i nagradzanie dziecka ma sens i jeśli tak – to jak to robić umiejętnie? Zastanówmy się nad samą ideą wprowadzania systemu kar i nagród.

Trochę teorii…

Kary i nagrody to narzędzia wywodzące się z behawioryzmu, zwanego inaczej teorią zachowania lub teorią bodźca i reakcji. Koncepcja ta zakłada, że każde zachowanie jest wyuczone i można je modyfikować za pomocą odpowiednio dobranych wzmocnień. Nagrody to wzmocnienia pozytywne, a kary – negatywne. We współczesnych modelach wychowawczych stawia się na te pierwsze.

Kij i marchewka, czyli praktyka a nie teoria

Czy wychowanie bez kar i nagród jest w ogóle możliwe? Każdy specjalista powie, że rozstrzygnięcie sporu nie jest łatwe i, co więcej, w pełni niemożliwe. Podjęcie decyzji o wprowadzaniu danej metody wychowawczej z reguły nie należy do procesów świadomych, lecz intuicyjnych, uzależnionych od takich wypadkowych, jak temperament dziecka, wyznawane przez rodzica wartości, dana sytuacja itp.

Specjaliści są w stanie przedstawić rodzicom naukowe podstawy wszystkich metod związanych z karaniem i nagradzaniem dziecka. Ostateczna decyzja, czy dany system okaże się właściwy, należy do rodziców, którzy i tak z reguły kierują się przede wszystkim własną intuicją.

 

Pozytywne wzmocnienia a dobro dzieci

Skuteczność nagród zależy od ich atrakcyjności, w czym tkwi największa trudność. Stosowanie metody nagradzania wymaga dużej świadomości potrzeb, zainteresowań oraz upodobań własnego dziecka. Nagrodą może być w zasadzie wszystko: czas spędzony wspólnie z rodzicem, nadanie jakiegoś przywileju, pochwała słowna, czy mniej zalecane – słodycze czy dostęp do urządzeń mobilnych, tj. telefonu, tabletu, laptopa. Najlepsze efekty przynosi łączenie pochwał z nagrodami innego typu.

Dlaczego nagrody są lepsze od kar? Bo nawiązują do pozytywnych zachowań dziecka, umacniają jego poczucie własnej wartości. Istotą nagradzania jest uznanie dotychczasowego postępowania dziecka i zachęcenie go do dalszych wysiłków. W praktyce, stosowanie pozytywnych wzmocnień bardzo często powoduje, że dzieci same sobie wyznaczają trudniejsze cele i obowiązki, motywują się do pracy nad sobą.

Zasady stosowania nagród

Aby nagrody były skuteczne, musimy się trzymać pewnych zasad przy ich stosowaniu: po pierwsze nagroda powinna być natychmiastowa, to znaczy, że nagradzamy dziecko od razu po tym, gdy zachowa się w sposób przez nas oczekiwany. Jeśli stosujemy nagrody, których nie jesteśmy w stanie zrealizować w każdej sytuacji, to najpierw nagrodźmy dziecko pochwałą i obiecajmy mu właściwą nagrodę, gdy to będzie możliwe. Pamiętajmy jednak, że musimy dotrzymać obietnicy! Jeśli tego nie zrobimy, nasza latorośl może poczuć się oszukana i przestanie się starać.

Po drugie – nagrody muszą być niezależne od naszego nastroju. Rodzice, którym doradzane jest pozytywne motywowanie dziecka, często zastanawiają się nad tym, czy w momencie gdy wycofają wzmocnienie, dziecko przestanie zachowywać się w sposób, na którym im zależy. Otóż nie. Celem nagradzania jest wyrobienie nawyku – kiedy zauważymy, że tak się stało u naszego dziecka, powoli stosujemy nagrodę nieregularnie. Czy nagrody mają jakieś wady? Ich nieumiejętne stosowanie, w tym również nadużywanie, może wykształcić u dziecka postawę roszczeniową.

Karanie, czyli brak gwarancji na poprawę zachowania

Jak rzecz się ma z karaniem, czyli przysłowiowym kijem? Kary są konsekwencją złego zachowania dziecka, które mają ograniczyć prawdopodobieństwo jego powtórzenia w przyszłości. Najczęściej rodzice stosują nagany słowne, krytykę, odebranie przywileju, zmuszenie do wykonania nielubianej czynności i niestety także kary cielesne. Doświadczeni specjaliści obserwują jednak, że kara raczej tłumi niż wygasza niepożądane zachowania u dzieci. Gdy dorosły znika z pola widzenia dziecka, hamulce znikają. Dlaczego tak się dzieje? Bo wzmocnienia negatywne nie niosą za sobą informacji o tym, czego oczekujemy od dziecka – uczą czego nie robić, a nie pokazują co robić w zamian.

Zasady stosowania kar

Kary często wymierzane są za nieprzestrzeganie zasad narzuconych odgórnie, których dzieci nie rozumieją i nie wiedzą dlaczego mają ich przestrzegać. W prosty sposób wyjaśnił to Janusz Korczak: „Wszystko co osiągnięte tresurą, naciskiem, przemocą jest nietrwałe, niepewne, zawodne”. W sytuacji, gdy kary są podstawowym środkiem wychowawczym, mogą w niezaplanowany przez nas sposób, stać się nagrodą. Dlaczego? Priorytetem każdego dziecka jest zwrócenie na siebie uwagi rodzica. Jeśli ten zauważa swoją pociechę tylko wtedy, gdy dziecko zachowuje się w sposób wymagający interwencji w postaci kary, będzie ono powielać zachowanie, za które zostało ukarane. Zysk w postaci uwagi rodzica przewyższy koszt, jakim jest poniesienie kary. Jest też dobra wiadomość: nie zwracając uwagi na niepożądane zachowania, które pojawiły się po raz pierwszy, możemy nie dopuścić do ich ponownego wystąpienia.

Co więc robić, aby zwiększyć skuteczność kar, gdy zajdzie potrzeba ich zastosowania? Wymierzyć ją bezpośrednio po złym zachowaniu, kierując się właściwą oceną przewinienia, tak, aby nie uderzyć w godność dziecka. Zrobić to nie w złości, lecz z pozytywnym nastawieniem do dziecka, tłumacząc mu, za co karę ponosi.

Konsekwencje nie kary, czyli nazwijmy to jeszcze raz

Czy zatem karanie dzieci jest właściwe? Wydaje się, że powinny ponosić nie kary, a konsekwencje. Czym to się różni? Konsekwencja jest naturalnie powiązana z niepożądanym zachowaniem dziecka. Jeśli dziecko wylało sok, musi po sobie posprzątać. Jeśli nie zjadło obiadu, nie może zjeść deseru. Jeśli uderzyło kolegę/ siostrę/ brata musi zadośćuczynić (a nie tylko przeprosić!). Konsekwencje od kar różnią się również intencjami, które przypisujemy dziecku – karząc dziecko zakładamy, że zrobiło coś specjalnie. Konsekwencje wiążą się z podejściem, które Janusz Korczak ujął następująco: „Dziecko chce być dobre. Jeśli nie umie – naucz. Jeśli nie wie – wytłumacz. Jeśli nie może – pomóż”.

Co powoduje, że konsekwencje są skuteczniejsze niż kary? Wyciągając konsekwencje jesteśmy pozytywnie do niego nastawieni, staramy się zrozumieć jego sytuację i zidentyfikować przyczyny złego zachowania, tłumaczymy mu, dlaczego musi ponieść konsekwencje. Tym samym dajemy mu wskazówki na przyszłość, jak powinno się zachować.

Znalezione obrazy dla zapytania aleksandra musielak swps

O autorce

Aleksandra Musielak - psycholożka, absolwentka Uniwersytetu SWPS Wydziału Zamiejscowego w Sopocie. Współpracuje z Akademią Rozwoju Rodziny POZYTYWKA. Członkini Polskiego Towarzystwa Psychologicznego oraz Zarządu Stowarzyszenia Dziecko bez Reklamy. Pracuje jako psycholog szkolny.

 

Blog Strefy Rodzica

Magdalena Śniegulska - avatar Magdalena Śniegulska

Zagubiony jak rodzic

Bycie rodzicem należy do najtrudniejszych zadań i ról. Tym bardziej teraz, kiedy wiele bezspornych prawd zostało obalonych i upowszechniły się nowe typy rodzi...

Czytaj więcej »

Anna Januszewicz - avatar Anna Januszewicz

Epidemia otyłości narasta

Dotyka ludzi w każdym wieku, ale szczególnie niebezpieczna jest dla młodych osób. Właściwe wyjście z sytuacji to odpowiednie kształtowanie zdrowych nawyków ży...

Czytaj więcej »

Maciej Frasunkiewicz - avatar Maciej Frasunkiewicz

Uwierz we mnie, a zrobię to samo

Thomas Edison w szkole nie był ani prymusem, ani pupilkiem nauczycieli. Mimo to dziś jest jednym najbardziej rozpoznawalnych wynalazców na świecie. Dlaczego? ...

Czytaj więcej »

Aleksandra Musielak - avatar Aleksandra Musielak

Nagrody czy kary? Oto jest pytanie...

Każdy rodzic wcześniej czy później staje w obliczu dylematu: karać, nagradzać, a może jedno i drugie? Jaką metodę obrać i czy jest jedna właściwa? W mi...

Czytaj więcej »

Joanna Trochimczuk - avatar Joanna Trochimczuk

Jak budować autorytet rodzica/opiekuna?

Koncepcji na wychowanie dziecka, było, jest i będzie wiele. Jednak jak w tych wszystkich radach, podejściach, niezawodnych receptach, odnaleźć swój sposób na ...

Czytaj więcej »

Marta Wawrzynów - avatar Marta Wawrzynów

O zaburzeniach integracji sensorycznej u dzieci

„Samo minie. Dzieci w tym wieku już tak mają” – rodzice często bagatelizują niepokojące zachowania swoich pociech. Tymczasem problemy z koordynacją ruchową, k...

Czytaj więcej »

Renata Gołębiowska - avatar Renata Gołębiowska

Jak kształtować zdolności komunikacyjne dziecka z autyzmem?

W latach siedemdziesiątych Rutter przedstawił pogląd o centralnej pozycji rozwoju językowego wśród symptomów autyzmu. Zmiany w psycholingwistyce rozwojowej pr...

Czytaj więcej »

Izabela Bancewicz - avatar Izabela Bancewicz

Rola empatii w rozwoju emocjonalnym i społecznym dziecka

Psychologowie podkreślają, że empatia odgrywa ważną rolę w rozwoju emocjonalnym i społecznym dziecka. Osoby empatycze łatwiej nawiązują relacje interpersonaln...

Czytaj więcej »

Aleksandra Patela - avatar Aleksandra Patela

Dziecko życzliwe, to dziecko szczęśliwe

Rodzice dokładają wszelkich starań, aby wychować swoje dzieci na dobrych ludzi. Zależy im, aby czuły się szczęśliwe i lubiane w środowisku szkolnym. Drobne ge...

Czytaj więcej »

Dorota Wiśniewska-Juszczak - avatar Dorota Wiśniewska-Juszczak

Jakie dzieciństwo, taka dorosłość?

„Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość…” Nie tylko porzekadła i mądrości ludowe, ale też liczne badania naukowe dowodzą, że już obserwując zachowan...

Czytaj więcej »

Monika Suchowierska-Stephany - avatar Monika Suchowierska-Stephany

Zaburzenia ze spektrum autyzmu a terapia behawioralna

Czym jest autyzm? W jaki sposób pracować z dziećmi autystycznymi? Na czym polegają trudności w motywowaniu dziecka z ASD? Coraz więcej dzieci otrzymuje diagno...

Czytaj więcej »

Aleksandra Jasielska - avatar Aleksandra Jasielska

Dziecko w świecie zakupów i pieniędzy

„Mamo, tato kup mi…” – zna każdy rodzic. Dlaczego dzieci nie znają umiaru w swoich zakupowych zachciankach? O tym, jak w materialistyczny świat wprowadzać naj...

Czytaj więcej »

Karolina Jenczylik - avatar Karolina Jenczylik

Pozytywna strona błędu – jak wesprzeć swoje dziecko po porażce

Każdy medal ma dwie strony – gdy zwycięzca cieszy się wygraną, jego rywal martwi się porażką. Sukcesy przeplatane porażkami to codzienność dla sportowców, zar...

Czytaj więcej »

Piotr Modzelewski - avatar Piotr Modzelewski

Dlaczego dzieci odwlekają? Co możemy z tym zrobić?

Najnowsze krajowe badania przekonują, że do 80% osób czasem coś przekłada. Psychologowie nazywają to prokrastynacją, czyli skłonnością do odkładania zada...

Czytaj więcej »

Paulina Sobiczewska - avatar Paulina Sobiczewska

1 września wspieraj swoje dziecko

Jeśli nasze dziecko idzie do szkoły po raz pierwszy, warto pamiętać, że jest to dla niego zupełnie nowa sytuacja. Musimy więc zrobić wszystko, by je z nią osw...

Czytaj więcej »

Ewa Borgosz - avatar Ewa Borgosz

Mózg a uczenie - poradnik dla rodzica

Mózg człowieka można porównać do wszechświata: wprawdzie jest opakowany w dość szczelną puszkę czaszki i waży zaledwie 1220-1380 g, zawiera jednak około 100...

Czytaj więcej »

Ewa Borgosz - avatar Ewa Borgosz

Czas znaleźć czas

Dziecko potrzebuje czasu niezorganizowanego, wolnego, kiedy może pobyć samo z sobą lub wspólnie z rodzicami, rówieśnikami , rodzeństwem, decydować o tym, cz...

Czytaj więcej »

Magdalena Jaroch - avatar Magdalena Jaroch

Nastolatkowie w świecie używek i nałogowych zachowań

Dzisiejszy świat oferuje całą gamę używek, począwszy od leków bez recepty, skończywszy na dopalaczach. Zażywanie nie musi się zakończyć uzależnieniem. Warto...

Czytaj więcej »

Aleksandra Musielak - avatar Aleksandra Musielak

Burzliwy okres dorastania czy depresja – jak to rozróżnić?

Statystyki dotyczące depresji są zatrważające. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2020 roku depresja będzie drugim najpoważniejszym problemem zdro...

Czytaj więcej »

Małgorzata Kowalczewska - avatar Małgorzata Kowalczewska

Czy urlop macierzyński to „luka” w CV?

Na coaching zgłaszają się do mnie mamy, które zdecydowały się szukać nowej pracy po urlopie macierzyńskim lub wychowawczym. Większość z nich ma te same obaw...

Czytaj więcej »

Aleksandra Dopierała - avatar Aleksandra Dopierała

Moje dziecko nie chce jeść. Sposoby na Tadka Niejadka

Żywienie niemowląt i małych dzieci spędza sen z powiek rodzicom. Szczególnie moment wprowadzania nowych, stałych pokarmów wzbudza wiele trosk i niepokoju. C...

Czytaj więcej »

Żaneta Rachwaniec-Szczecińska - avatar Żaneta Rachwaniec-Szczecińska

Cyberbullying – współczesne oblicze przemocy

Nowoczesna przemoc nie zostawia sińców na ciele, nie niszczy ubrań, podręczników, nie polega na gnębieniu ofiary w szkolnej toalecie. Przed współczesną prze...

Czytaj więcej »

Karolina Jenczylik - avatar Karolina Jenczylik

Nie zapadaj w sen zimowy! Aktywność sportowa z dziećmi

Zima dla dzieci oznacza czas, w którym gra w piłkę na boisku, jazda rowerem, czy zabawa w berka na osiedlu muszą poczekać do wiosny. Dzień jest coraz krótszy...

Czytaj więcej »

Aleksandra Dopierała - avatar Aleksandra Dopierała

Wskazówki dla Gwiazdora

Obdarowywanie innych jest bardzo przyjemne, choć może przysparzać wielu kłopotów. Wybranie podarunku, który będzie cieszył drugą osobę jest nie lada wyzwaniem...

Czytaj więcej »

Karina Mucha - avatar Karina Mucha

Czy warto mówić dzieciom prawdę o świętym Mikołaju?

Co roku w grudniu media, sklepy i reklamy zdominowane są przez świąteczne symbole. W tym czasie wielu rodziców musi się zmierzyć z pytaniami dotyczącymi życia...

Czytaj więcej »

Aleksandra Dopierała - avatar Aleksandra Dopierała

Bajkoterapia to nie bajka

Bajki i baśnie mogą pobudzać wyobraźnię, rozwijać zdolności językowe, jak i pomagać w rozwoju społecznym młodego człowieka. Co ciekawe, bajki mogą także pomag...

Czytaj więcej »

Justyna Deręgowska - avatar Justyna Deręgowska

Śmierć w świecie dziecka

W rozmowach z dziećmi śmierć i przemijanie to niechętnie podejmowane tematy. Co więcej, nie dopuszcza się obecnie dzieci do kontaktu z bliskimi im umierając...

Czytaj więcej »

Anna Olczak-Stawicka - avatar Anna Olczak-Stawicka

Rozwój psychoseksualny w okresie dzieciństwa

Co robić w momencie kiedy dziecko zaczyna się interesować seksem? Jak reagować na pierwsze pytania? Czy masturbacja przedszkolaków to problem z którymi powinn...

Czytaj więcej »

Aleksandra Brzezińska - avatar Aleksandra Brzezińska

Jak uniknąć konfliktów między rodzeństwem?

Konflikty między rodzeństwem są powszechnym zjawiskiem. Dzieci kłócą się dlatego, że jest to dostępny sposób na to, by bronić swoich potrzeb, swojego zdania c...

Czytaj więcej »

Aleksandra Brzezińska - avatar Aleksandra Brzezińska

Jak rozmawiać z dzieckiem na trudne tematy?

Mamo, dlaczego ten pan nie ma ręki?”, „Dlaczego ta pani grzebie w śmietniku”, „Skąd się biorą dzieci”, „Tato, co to znaczy, że nasz kot umarł?” Te i inne powa...

Czytaj więcej »

Aleksandra Musielak - avatar Aleksandra Musielak

Dziecko niegrzeczne czy „w emocjach”?

Trudne emocje, czyli jakie? Pytani rodzice najczęściej odpowiadają: złość. Dlaczego tak nie lubimy złości wyrażanej przez nasze dzieci? Czy umiemy sobie z nią...

Czytaj więcej »

Justyna Deręgowska - avatar Justyna Deręgowska

Samorozwój ojca: o korzyściach z bycia zaangażowanym tatą

W naszym kraju wciąż popularna (jeśli nie dominująca) jest tradycyjna koncepcja roli ojca. Ojciec w takim ujęciu jest głównym żywicielem rodziny. Ojciec poj...

Czytaj więcej »

Izabela Surmacz - avatar Izabela Surmacz

Na styku kariery i rodzicielstwa

Jak pokazują najnowsze badania ekspertów rynku pracy, zarówno kobiety jak i mężczyźni dążą do stylu życia, który pozwala na zachowanie równowagi między sferą pr...

Czytaj więcej »

Magdalena Śniegulska - avatar Magdalena Śniegulska

Rozwód – 10 przykazań dla rodziców

Rozwód rodziców jest doświadczeniem, które zawsze jakoś wpływa na dzieci. Pytanie tylko, jak bardzo negatywny jest to wpływ i jak trwałe skutki może po sobie ...

Czytaj więcej »