Nadanie imienia jednemu zwierzęciu może zmienić los pozostałych. Jak personalizacja zwierząt wpływa na wybory żywieniowe dzieci
Wystarczy nadać kurczakowi imię i opowiedzieć o jego ulubionych zwyczajach, aby przedszkolaki rzadziej sięgały po drób. Efekt ten przekłada się na słowne deklaracje i na realne decyzje przy komponowaniu posiłku, choć upodobania kulinarne najczęściej wygrywają z empatią – wynika z nowego artykułu badaczek z Uniwersytetu SWPS.
Ograniczenie mięsa w codziennej diecie przynosi korzyści: wiąże się z niższym ryzykiem zdrowotnym1, zmniejsza obciążenie środowiska2 oraz ogranicza cierpienie zwierząt.
Z dotychczasowych badań wiadomo, że identyfikowanie jednostek po imieniu wywołuje pozytywne nastawienie zarówno wobec ludzi3, jak i zwierząt4. W relacjach międzyludzkich działa tzw. efekt rozpoznawalnej ofiary (IVE), zwiększający gotowość do pomocy i sprzyjający zachowaniom prospołecznym, np. większym datkom na cele charytatywne. Poznanie imienia zwierzęcia również może zmienić stosunek do niego, ale jak do tej pory nie ustalono, jak wpływa to na rzeczywiste spożycie mięsa i w jakim stopniu dotyczy różnych gatunków zwierząt. Odpowiedzi na te pytania postanowiły poszukać badaczki z Uniwersytetu SWPS. Wyniki opisały w artykule „Naming the one to save the many: The effect of animal identifiability on children's reduced meat preference” na łamach czasopisma naukowego „Appetite”.
Czy kurczak Lelek jest wyjątkowy?
Do badania zaproszono dzieci w wieku przedszkolnym (5-6 lat). W pierwszym eksperymencie badaczki chciały powtórzyć uzyskane w 2024 r. wyniki, wskazujące na to, że identyfikacja zwierząt i postrzeganie ich jako podobnych do ludzi sprawia, że dzieci chcą się zaprzyjaźnić ze zwierzęciem oraz nie deklarują chęci do spożywania jego mięsa. Sprawdzono ponadto, czy dzieci będą skłonne zjeść mięso pochodzące od innych kurczaków oraz od innych gatunków zwierząt.
Podczas eksperymentu dzieciom prezentowano sylwetkę kurczaka. W grupie badawczej ptak otrzymał imię Lelek oraz krótki opis indywidualnych cech – m.in. ulubionych przysmaków i codziennych zwyczajów na podwórku. W grupie kontrolnej dzieci otrzymały te same informacje, jednak przedstawione jako opis całego gatunku. Następnie maluchy miały za zadanie samodzielnie skomponować własną zabawkową kanapkę z udostępnionych elementów, wśród których znajdowały się sztuczne plasterki sera, pomidora oraz wędliny drobiowej i wieprzowej.
W drugim eksperymencie dzieci podzielono na trzy grupy: jedna poznała kurczaka Chico jako unikalną jednostkę (podobnie jak w pierwszym eksperymencie), drugiej przedstawiono kurczaka Chico jako jednego z wielu reprezentantów swojego gatunku, natomiast grupa kontrolna otrzymała ogólne informacje o kurczakach. Dzieci pytano m.in., czy uważają te zwierzęta za wyjątkowe czy podobne do innych kurczaków.
Od imienia do decyzji na talerzu
Okazało się, że poznanie indywidualnej historii kurczaka – jego imienia, ulubionych przysmaków oraz codziennych zwyczajów – sprawia, że dzieci, które raczej nie przepadają za mięsem, znacznie rzadziej deklarują chęć zjedzenia tego konkretnego osobnika, a podczas komponowania własnej zabawkowej kanapki wybierają zauważalnie mniej plasterków wędliny drobiowej.
Sposób narracji o zwierzęciu odgrywa zatem ważną rolę w kształtowaniu postaw dzieci. Pokazanie kurczaka jako unikalnego osobnika o jednostkowych cechach skuteczniej ograniczało wybór mięsa niż podkreślanie, że jest on taki sam jak reszta stada. Zbudowanie relacji z takim osobnikiem pozwoliło rozciągnąć opiekuńczą postawę na inne, dotąd anonimowe ptaki tego samego gatunku.
Dziecięca empatia ma swoje granice
Ciepłe uczucia do jednego przedstawiciela gatunku nie przekładają się jednak na wszystkie zwierzęta. Więź z kurczakiem zmniejszyła wprawdzie u badanych apetyt na drób, ale nie wpłynęło to na postrzeganie wędliny wieprzowej. Może to oznaczać, że mechanizm działa w obrębie jednego gatunku, ale nie przekłada się na ogólną niechęć do jedzenia mięsa.
Co więcej, efekt ograniczenia chęci spożycia mięsa wystąpił wyłącznie u dzieci, które od początku były nim mało lub umiarkowanie zainteresowane. W przypadku maluchów, które zdecydowanie lubią jeść mięso, poznanie imienia i cech zwierzęcia nie wpłynęło na decyzje żywieniowe.
Mechanizm „uratuj jednego, by ochronić wielu”
Istotnym wnioskiem z eksperymentu jest rola unikalności zwierzęcia. Przedstawienie kurczaka jako jednostki posiadającej własne imię i cechy zupełnie wyjątkowe skuteczniej ograniczało wybór mięsa drobiowego niż przedstawienie kurczaka jako jednostki posiadającej imię, ale pod innymi względami podobnej do pozostałych kurczaków. Oznacza to, że nadanie imienia pomaga dziecku dostrzec w zwierzęciu istotę zasługującą na ochronę, o ile przyczynia się do wyodrębnienia zwierzęcia jako istoty wyjątkowej. Ta wyjątkowość skłania do rozciągnięcia troski na inne, anonimowe osobniki z tego samego gatunku.
dr Aleksandra Rabinovitch, psycholożka z Wydziału Psychologii w Sopocie USWPS, jedna z autorek badania
Otrzymane wyniki dostarczają nowych możliwości kształtowania prozdrowotnych nawyków u dzieci. Motywy spersonalizowanych zwierząt np. w edukacji przedszkolnej mogą wspierać promowanie diety bogatszej w produkty roślinne. Jednocześnie badaczki podkreślają, że skuteczne zmiany diety u dzieci wymagają uwzględnienia ich indywidualnych preferencji smakowych i nawyków domowych.
1 Guasch-Ferr´e, M., Satija, A., Blondin, S. A., Janiszewski, M., Emlen, E., O'Connor, L. E., Campbell, W. W., Hu, F. B., Willett, W. C., & Stampfer, M. J. (2019). Meta-analysis of randomized controlled trials of red meat consumption in comparison with various comparison diets on cardiovascular risk factors. Circulation, 139(15), 1828–1845. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.118.035225
2 Aleksandrowicz, L., Green, R., Joy, E. J., Smith, P., & Haines, A. (2016). The impacts of dietary change on greenhouse gas emissions, land use, water use, and health: A A. Rabinovitch et al. Appetite 228 (2027) 108738 12 systematic review. PLoS One, 11(11), Article e0165797. https://doi.org/10.1371/ journal.pone.0165797
3 Slovic, P. (2007). “If I look at the mass I will never act”: Psychic numbing and genocide. Judgment and Decision Making, 2(2), 79–95. https://doi.org/10.1017/ S1930297500000061
4 Rabinovitch, A., Myślinska-Szarek, K., Cantarero, K., & Byrka, K. (2024). Eating pigs, not Peppa Pig: The effect of identifiability on children's propensity to humanize, befriend, and consume edible animals. Appetite, 200, Article 107505. https://doi. org/10.1016/j.appet.2024.107505
Te artykuły mogą
cię zainteresować
