Jeszcze dziki czy już Warszawiak?
Dwie gry, seria plakatów, kampania edukacyjna oraz totem – to prace koncepcyjne stworzone przez studentów School of Form Uniwersytetu SWPS we współpracy z Lasami Miejskimi Warszawa. Projekty powstałe w ramach zajęć mają pokazać, jak szukać nowych sposobów na komunikację problemu obecności dzików w stolicy.
Dziki na stałe wpisały się w krajobraz Warszawy, pojawiając się na osiedlach, w parkach i na terenach zielonych. Łatwy dostęp do pożywienia sprzyja procesowi synurbizacji, czyli dostosowywaniu się dzikich gatunków do życia w aglomeracji. Zjawisko to rodzi jednak napięcia społeczne i spory wokół sposobów zarządzania ich populacją. Szczególnie, że według danych z zeszłego roku w Warszawie mieszka już ponad 3 tys. dzików1.
Naszym celem nie było ignorowanie istniejących napięć, ale poszukiwanie narzędzi dialogu opartych na wiedzy i empatii ekologicznej. Miasto funkcjonuje jako ekosystem współdzielony, co wymaga od nas zrozumienia potrzeb obu stron. Kluczowa była dla nas również współpraca z partnerem projektu: Lasami Miejskimi Warszawa. Wykłady i warsztaty ze specjalistami z Lasów, pozwoliły zrozumieć, czyje są lasy w Warszawie, kto i jak o nie dba, jak zarządza się populacjami różnych zwierząt i co bardzo ważne – z jakimi problemami mierzą się sami leśnicy mający ograniczone możliwości prawne, żeby działać jednocześnie na korzyść zwierząt i odpowiadać na potrzeby ludzi.
Maria Krześlak-Kandziora, wykładowczyni School of Form Uniwersytetu SWPS, współprowadząca zajęcia, na których powstały projekty
Przetrwaj dwie minuty w roli urzędnika
Zamiast tradycyjnych ulotek informacyjnych studenci zaproponowali m.in. gry, plakaty czy kampanię edukacyjną. Wspólnym założeniem wszystkich projektów była chęć zmiany perspektywy mieszkańców Warszawy, a jednocześnie studentki i studenci nie negowali już istniejących napięć między ludźmi a zwierzętami. Efektem były zróżnicowane podejścia.
Sara Knothe, Janek Maciążek i Teodor Pawłowski pracowali nad wspólną grą, ale ostatecznie zdecydowali się pójść w dwóch różnych kierunkach. Sara i Janek stworzyli projekt, który ma pokazywać perspektywę dzika. Ich zdaniem zwierzęta przychodzą do miast, bo łatwiej tu o pożywienie, a zimą jest tu cieplej. Studenci chcieli więc przekonać ludzi, że zwierzęta nie robią nikomu na złość. Celem rozgrywki jest jak najdłuższe przetrwanie dzikiem w mieście i monitorowanie trzech statystyk: zdrowia, energii i morale.
Z kolei pomysł Teodora polega na wcieleniu się w rolę urzędników i przyrodników pracujących w mieście i zarządzaniu populacją dzików oraz zadowoleniem mieszkańców. Ostatecznym celem jest przetrwanie dwóch minut i utrzymanie liczby zwierząt w odpowiednim przedziale poprzez dokarmianie, odłów, zabezpieczenie śmietników i prowadzenie akcji edukacyjnych. Grę można wypróbować samemu.
Punktem wyjścia projektu Aleksandry Gackowskiej, Jagny Sapały i Anatola Grewińskiego była idea symbiocenu, która zakłada pokojowe współistnienie ludzi ze zwierzętami w jednej przestrzeni. Grupa przygotowała plakaty, które z jednej strony mają uczyć dobrych praktyk (unikać pozostawiania otwartych śmietników), a z drugiej, zachęcają do zmiany perspektywy i uświadomienia sobie, że kiedy my śpimy, zwierzęta funkcjonują w infrastrukturze miasta. Miasto nie istnieje w próżni ekologicznej.
Różowy dzik, a obok totem
Katarzyna Matosek, Barbara Nowakowska i Olga Plewnicka zaobserwowały, że z myślą o innych zwierzętach przygotowywane są informacje i znaki. Przechodnie, rowerzyści i kierowcy przy Wisłostradzie są uczulani na możliwą obecność nurogęsi. W Warszawie można także dostrzec oznakowania dotyczące jeży i szczurów. Dlatego projekt studentek miał na celu rozpoczęcie dialogu w stolicy o dzikach, a wytrychem do rozpoczęcia rozmowy w ich pomyśle jest różowy dzik. Dlaczego ten kolor? Nie jest nadużywany w przestrzeni publicznej i wyróżnia się na tle zielonych tabliczek. Zaproponowały znaki informacyjne w kształcie dzika, na których znajduje się pytanie: „widzisz dzika?” i pomocne informacje, np. „nie krzycz”, „zachowaj dystans” czy „weź psa na smycz”. Innymi częściami ich projektu są naklejki oraz różowe pudełko w kształcie dzika, w którym mogą znaleźć się np. scenariusze lekcji z uczniami. Projekt jest spójną propozycją akcji edukacyjnej, którą można zaimplementować zarówno w placówkach szkolnych, jak i we współpracy z urzędem miasta.
„Dziki totem” to projekt Poli Oleszczyk, Jana Polaka, Yevgeniyi Gudym, Michaliny Pełki i Mateusza Miszczaka. Ich pomysł opiera się na budowaniu empatii zamiast strachu. Zdaniem autorów totem jest symboliczną granicą wejścia do lasu i ma zachęcać do refleksji – las traktowany dziś przez ludzi jako miejsce rekreacji, jest na co dzień domem zwierząt. Wchodząc do lasu, wkraczamy do czyjegoś domu, dlaczego więc tak bardzo dziwimy się i boimy, kiedy zwierzęta odwiedzają „nasze”, ludzkie przestrzenie zamieszkania? Według projektu rzeźba byłaby wykonana z drewna jesionowego i stali nierdzewnej, a swoim wyglądem ma nawiązywać do lasu i harmonii człowieka z naturą. Drugą częścią ich projektu jest scenariusz Święta Dzika, czyli wydarzenia integracyjno-edukacyjnego, na które mają składać się prelekcja, spacer i celebracja przy totemie.
Uniknąć moralizowania
– Zadaniem projektowym było przełożenie wniosków badawczych na konkretne rozwiązania i przetestowanie ich w formie gotowych prototypów. Studenci musieli uwzględnić realne ograniczenia materiałowe, budżetowe i funkcjonalne. Powstałe prace pokazują, że o tak trudnym relacyjnie temacie, jak obecność dzików w mieście, można opowiadać bez wywoływania poczucia winy czy moralizowania, stawiając na angażujące formy dialogu i budowanie refleksji – wskazuje Marta Rowińska, projektantka, wykładowczyni School of Form Uniwersytetu SWPS.
Zwieńczeniem prac była prezentacja, podczas której studenci przedstawili przygotowane projekty przedstawicielom partnera projektu – Lasów Miejskich Warszawa – wykładowczyniom oraz reszcie grupy. Zrealizowane projekty pokazują, że ograniczenie napięć na styku miasta i przyrody wymaga przede wszystkim korekty prozaicznych nawyków samych mieszkańców – od właściwego zabezpieczania odpadów po odpowiednie reagowanie w trakcie bliskiego spotkania ze zwierzęciem. Do empatycznego współegzystowania w mieście potrzeba również dobrej, opartej na badaniach, wiedzy przyrodniczej, komunikacji i edukacji. Potrzebujemy też przyjrzeć się językowi, jakim opisujemy przyrodę i miasto, dwa ekosystemy, które ostatecznie zawsze przecież będą się przenikać.
Marta Rowińska – projektantka, zajmuje się architekturą, projektowaniem wnętrz i wystaw. Współzałożycielka pracowni projektowej beton. Finalistka Mies van der Rohe Award 2011 oraz laureatka I edycji Nagrody Architektonicznej Polityki w 2021 roku. Jej prace wystawiane byly m.in. na Design March, Reykjavík; Gdynia Design Days; Helsinki Design Week (2016), Ventura Lambrate, Mediolan (2015), Gdynia Design Days (2014), London Design Festival (2013), Korea Foundation Cultural Center Gallery, Seul (2012).
Maria Krześlak-Kandziora – absolwentka filologii polskiej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Od 2018 r. pisze dla portalu Marszałka Województwa Wielkopolskiego Kultura u Podstaw o interdyscyplinarnym dialogu między przyrodą a literaturą. Związana z Agencją autorską „Opowieści”, z którą pracuje przy produkcji i promocji festiwali literackich (Miedzianka po Drodze, Festiwal po Drodze, Literacki Świdwin, Granatowe Góry). Moderuje spotkania autorskie – specjalizuje się w tematyce przyrodniczej. W 2022 r. pracowała z Instytutem Biologii Ssaków PAN w Białowieży przy promocji podlaskiego cyfrowego repozytorium przyrodniczych danych naukowych Open Forest Data. W School of Form literaturę i poezję wykorzystuje do rozmów o zmianie języka w dobie zmiany klimatu. Laureatka Stypendium Twórczego Marszałka Województwa Wielkopolskiego na 2024 r. w dziedzinie literatury. Do maja 2024 r. była związana z Zespołem ds. Literatury Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu, gdzie zajmowała się inicjowaniem, produkcją i promocją wydarzeń literackich.
Te artykuły mogą
cię zainteresować
