Badanie: co się może wydarzyć, gdy opiszesz historię swojego byłego związku?
Rozstanie z ukochaną osobą to często bolesne życiowe doświadczenie, po którym trudno wrócić do równowagi. Naukowcy z Uniwersytetu SWPS wskazują jednak, że może w tym pomóc pewne proste działanie. Opisanie historii zakończonego związku podnosi skuteczność myślenia o przeszłości i przyszłości w bliskich relacjach. Wiąże się także z lepszym zrozumieniem przyczyn rozpadu związku – piszą na łamach prestiżowego czasopisma „PLOS One”.
Kiedy spotyka nas coś trudnego, naturalną reakcją jest potrzeba podzielenia się tym z innymi1. Najczęściej robimy to, opowiadając historie i wyjaśniając wszelkie zawiłości zdarzenia. Badania naukowe dowodzą, że te opowieści nie służą nam wyłącznie do komunikacji czy budowania relacji społecznych2. Od strony psychologicznej można je też rozumieć jako poznawczy sposób nadawania sensu naszym doświadczeniom. Dzięki niemu zamiast mierzyć się z niezrozumiałymi emocjami i chaosem zdarzeń, potrafimy zobaczyć je jako spójną i zrozumiałą opowieść3.
Jak naukowo zbadać osobiste historie?
Badanie przeprowadzone przez psycholożkę Jolantę Czarnecką z Wydziału Psychologii w Warszawie USWPS i psychologa prof. dr. hab. Jerzego Trzebińskiego z Instytutu Psychologii USWPS objęło w głównych analizach 422 kobiety w wieku od 18 do 30 lat. Osoby w tym okresie rozwojowym mierzą się z licznymi zadaniami, do których należą kształtowanie swojej tożsamości i nauka tworzenia stabilnych bliskich związków. Wszystkie uczestniczki miały za sobą rozpad nieformalnego związku w ciągu ostatnich trzech lat i od tamtej pory pozostawały singielkami. Psycholodzy postanowili sprawdzić, w jaki sposób wzbudzenie myślenia o historii byłego związku wpłynie na dalsze funkcjonowanie kobiet.
Głównym celem naszych badań było sprawdzenie, jak wpływa na nas myślenie narracyjne o zakończonym związku. Oczekiwaliśmy, że jego wzbudzenie doprowadzi do bardziej efektywnego myślenia o przeszłych doświadczeniach i sprawi, że myślenie o przyszłości będzie częstsze.
Jolanta Czarnecka, psycholożka, Wydział Psychologii w Warszawie Uniwersytetu SWPS, autorka badania
Uczestniczki eksperymentu podzielono losowo na dwie grupy. Pierwsza z nich miała za zadanie spisać historię swojego zakończonego związku – tak jak ją widzą i rozumieją. Z kolei druga grupa odpowiadała na pytania dotyczące faktów i ocen związanych z byłą relacją, jednakże bez układania ich w spójną opowieść.
Czasem ciężko jest opowiedzieć swoją historię…
Analiza odpowiedzi kobiet, które zostały zaproszone do podzielenia się osobistą historią, pokazała, że około 37 proc. z nich nie zrealizowało tego zadania. Przykładowo, zamiast spójnej opowieści uczestniczki przedstawiały jedynie zbiór luźnych opinii i argumentów, skupiały się wyłącznie na wybranych fragmentach relacji bądź tworzyły suchy, chronologiczny rejestr wydarzeń.
– W naszym badaniu każda z osób miała wolność w sposobie dzielenia się swoją osobistą historią. Część uczestniczek mogła nie chcieć tego zrobić. Inne – mimo próby – mogły doświadczyć trudności z utworzeniem narracji. Ta obserwacja okazała się jednak dla nas niezwykle cenna. Pozwoliła nam zobaczyć, czy osoby opisujące historie różnią się od tych, które tego nie zrobiły. Wykryliśmy, że znacząco lepiej funkcjonują te, które podzieliły się swoją narracją – komentuje Jolanta Czarnecka.
Tworzenie historii poprawia myślenie o przeszłości i przyszłości
Po siedmiu dniach badacze zapytali uczestniczki o ich aktualne przemyślenia na temat zakończonych związków oraz myśli na temat przyszłości.
Kobiety, które utworzyły osobistą historię, częściej wykorzystywały słowa tworzące relacje przyczynowo-skutkowe w opisach powodu rozpadu związku. Można interpretować to jako zwiększoną zdolność do porządkowania osobistych doświadczeń, która może sprzyjać konstruktywnemu radzeniu sobie z nimi. Uczestniczki narracyjne przedstawiały także dłuższe opisy myśli na temat przyszłości, i używały więcej czasowników czasu przyszłego. Na tej podstawie możemy zakładać, że ich myślenie o przyszłości było bardziej skuteczne.
Kolejne znaczące wyniki stwierdzono, porównując ze sobą uczestniczki, które podzieliły się osobistą historią i te, które mimo zaproszenia do tej aktywności tego nie zrobiły. Uczestniczki dzielące się narracją deklarowały, że lepiej rozumieją przyczyny rozpadu związku. Tworzyły także bardziej spójne opisy przyczyn rozpadu relacji. Łatwiej było im też wybiegać myślami w przyszłość. Wśród nich tylko 3,5 proc. osób deklarowało, że w ciągu ostatniego tygodnia nie miało żadnych myśli na temat przyszłości w bliskich związkach lub że było tych myśli niewiele. Natomiast osoby, które nie podzieliły się swoją historią, miały takie doświadczenie ok. czterokrotnie częściej (ok. 15 proc. grupy).
Zamknąć przeszłość i iść dalej
Wnioski z badania świadczą o tym, że ułożenie bolesnych wspomnień w ramy klasycznej opowieści – obejmującej bohaterów, ich motywacje i przeszkody, z jakimi się mierzą na drodze do ich realizacji – prowadzące do uruchomienia w nas myślenia o byłej relacji jako historii działa jak potężne narzędzie poznawcze. Pomaga uporządkować trudne doświadczenia i sprzyja wybieganiu myślami w przyszłość.
Okres wchodzącej dorosłości (18-29 lat) to czas na naukę budowania trwałych relacji i formowania własnej tożsamości. Rozstania są w tym wieku nieuniknione, ale ich psychologiczny koszt bywa ogromny – od lęku i obniżonego nastroju aż po poważne kryzysy psychiczne. Prace psychologów z Uniwersytetu SWPS dowodzą jednak, że dysponujemy prostym, dostępnym dla każdego narzędziem samopomocy. Należy podkreślić, że konsekwencje zaangażowania się w myślenie o osobistej historii mogą być różne u różnych osób. A w przypadku znaczącego kryzysu warto otworzyć się na profesjonalne wsparcie.
Jak pisać historię, aby było to pomocne?
Każda osoba, która chce spróbować pomóc sobie przez napisanie osobistej historii, powinna wiedzieć, że to działanie nie gwarantuje poprawy dobrostanu. Wiele osób może doświadczyć trudnych emocji w czasie jej tworzenia, co wynika ze znaczenia opisywanych doświadczeń. Inne mogą odczuć bardziej długofalowe negatywne konsekwencje zaangażowania się w tę aktywność. Jednocześnie, stwierdzone przez nasz zespół wyniki sugerują dużą wartość opisania historii byłego związku.
Jolanta Czarnecka, psycholożka, Wydział Psychologii w Warszawie Uniwersytetu SWPS, autorka badania
Jak zaczerpnąć z tego działania jak najwięcej? Psycholożka zachęca:
- Znajdź spokojny czas i bezpieczną przestrzeń, gdzie będziesz mogła/mógł pobyć ze swoimi myślami i emocjami.
- Postaraj się spisywać historię, nie tylko o niej myśleć. Pisanie pomoże Ci uporządkować myśli.
- Obejmij uwagą całą historię związku: od jego początku do końca.
- Daj sobie wolność działania: pisz to, co myślisz i tak jak umiesz. Jeśli nie rozumiesz jakiś zdarzeń, napisz to wprost. To normalne i naturalne. Czasem dopiero po czasie widzimy sens pewnych wydarzeń, a czasem nie znajdujemy go nigdy. Uczymy się natomiast żyć z akceptacją niepewności.
- Przede wszystkim pamiętaj, że Twoja historia trwa. Jeśli nachodzą Cię myśli, że Twoje życie jest skończone i nie wiesz, jak masz sobie poradzić – szukaj wsparcia. Historie są po to, aby się nimi dzielić, a przeszkolony psycholog lub psychiatra pomoże Ci na nowo poczuć nadzieję i cieszyć się z bycia autorką/autorem swojego życia.
Artykuł pt. „The effects of narrative framing of own broken love on understanding the past and imagining the future in close relationships” autorstwa Jolanty Zuzanny Czarneckiej i Jerzego Trzebińskiego został opublikowany w prestiżowym czasopiśmie naukowym „PLOS One”. Badanie zostało sfinansowane z grantu Instytutu Psychologii Uniwersytetu SWPS ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
1 Vanaken, L., Waters, T. E. A., Boddez, Y., Bijttebier, P., Hermans, D. (2022). Reconciling a phenomenological with a functional approach to memory: narrative coherence and its social function. Memory, 30(3), 354–368. https://doi.org/10.1080/09658211.2021.2009877
2Fisher, W. R. (1984). Narration as a human communication paradigm: The case of public moral argument. Communication Monographs, 51(1), 1–22. https://doi.org/10.1080/03637758409390180
3Trzebiński, J. (red.). (2002). Narracja jako sposób rozumienia świata. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Re_Mind – trzy dni wielowątkowych debat na temat psychologii
W dniach 22–24 czerwca 2026 r. Wrocław stanie się miejscem spotkania wybitnych psychologów, naukowców, ekspertów i artystów z Polski i zagranicy. Kongres i Festiwal Psychologiczny Re_Mind to trzy dni wielowątkowych debat na temat psychologii, a także warsztatów, działań artystycznych oraz innych aktywności zbudowanych wokół tego, jak wiedza o człowieku może być użyteczna we wszystkich obszarach życia społecznego i gospodarczego.
Kongres, realizowany w Hali Stulecia oraz Wrocławskim Centrum Kongresowym, to potężna dawka wiedzy: 14 ścieżek tematycznych, 5 sal, ponad 200 prelegentów, debaty, dyskusje panelowe i wiele więcej. Inicjatorem i organizatorem Kongresu i Festiwalu Psychologicznego Re_Mind jest Uniwersytet SWPS, a współorganizatorami są Telewizja Polska i Miasto Wrocław.
Zadanie dofinansowane ze środków MNiSW.
Sponsorem wydarzenia jest Audika.
Szczegółowe informacje o wydarzeniu dostępne są na stronie: www.re-mind.pl
O ścieżce Rodzina i relacje romantyczne
Bliskie relacje pozostają kluczowym środowiskiem społecznym, w którym dokonuje się indywidualny rozwój i kształtuje dobrostan. Relacje te podlegają obecnie dynamicznym przekształceniom. Spojrzymy na różnorodne aspekty tych zmian i wynikające z nich wnioski w następujących wątkach tematycznych:
- Jak zmienia się współczesna rodzina i relacje międzyludzkie? Nowe formy życia rodzinnego, ich społeczne uwarunkowania oraz znaczenie dla dobrostanu.
- Relacje romantyczne: współczesne oczekiwania wobec związków romantycznych, napięcie między bliskością a autonomią oraz psychologiczne podstawy trwałych relacji.
- Psychologia randkowania: mechanizmy doboru partnerów, wpływ aplikacji randkowych oraz przyczyny zmęczenia randkowaniem we współczesnym świecie.
- Kryzys zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży.
- Przemoc domowa w Polsce: strach i ból za zamkniętymi drzwiami.
