Kłamstwo egoistyczne i prospołeczne jako reakcja na nudęEksploracja mechanizmów i warunków brzegowych dla związków pomiędzy doświadczeniem nudy a kłamaniem
Projekt, którym kieruje Agata Kocimska-Bortnowska, dotyczy wpływu doświadczania nudy na kłamanie. Nasza naukowczyni zbada, jakie mechanizmy stoją u podstaw tego, że ludzie częściej kłamią, kiedy się nudzą.
Projekt nie realizuje Celów Zrównoważonego Rozwoju.
konkurs: PRELUDIUM, edycja 57
nr projektu: 2026/10/......
Założenia projektu
Nuda – rozumiana jako stan niskiego pobudzenia i braku celu – skłania do działań regulujących emocje. Kłamstwo może pełnić funkcję kompensacyjną: dostarczać stymulacji lub przywracać poczucie sensu w monotonnych sytuacjach.
Głównym celem projektu naszej badaczki jest sprawdzenie:
- czy nuda bezpośrednio zwiększa skłonność do kłamstwa;
- jakie funkcje psychologiczne pełni kłamanie u osoby, która się nudzi.
Irytująca, wszechobecna nuda. Stan, którego próbuje uniknąć każdy z nas. Aby uciec od szarej rzeczywistości i skrajnego zniechęcenia, bardzo często szukamy natychmiastowego zastrzyku emocji. Błahostka potrafi wtedy urosnąć do rangi wielkiego wydarzenia, a w naszej głowie pojawia się pokusa, by nieco ubarwić rzeczywistość. Czy nuda rzeczywiście popycha nas do oszustw – zarówno tych egoistycznych, jak i mówionych dla dobra innych osób? Mechanizmy stojące za tym powszechnym, ale nieprzebadanym dotąd zjawiskiem, postanowiłam zgłębić w swoim najnowszym projekcie badawczym.
Projekt uwzględnia dwa typy oszustw:
- kłamstwo egoistyczne – dla własnej korzyści lub poprawy wizerunku;
- kłamstwo prospołeczne – na rzecz innych.
Ten drugi typ kłamstwa zostanie po raz pierwszy zbadany w kontekście nudy.
Metody badawcze
Wcześniejsze badania miały jedno poważne ograniczenie: były korelacyjne. Chociaż potwierdziły współwystępowanie nudy i kłamania, nie mówiły nic o zależnościach przyczynowo-skutkowych pomiędzy nimi.
W obecnym projekcie badaczki i badacze sprawdzą relacje przyczynowo-skutkowe pomiędzy nudzeniem się a oszukiwaniem innych. Przeprowadzą w tym celu serię eksperymentów laboratoryjnych i internetowych.
W badaniach wykorzystają:
- zróżnicowane procedury wywoływania stanu nudy,
- standaryzowane zadania mierzące skłonność do mówienia nieprawdy.
Ponieważ w relacji między nudą a nieuczciwością istotną rolę mogą odgrywać cechy indywidualne, w analizach uwzględnią:
- poziom empatii;
- cechy osobowości z tzw. ciemnej triady (makiawelizm, narcyzm, psychopatia);
- zapotrzebowanie na nowość i stymulację.
Użyteczność wyników
Wyniki projektu pozwolą na wypełnienie istotnej luki badawczej dotyczącej wpływu nudy na kłamstwa prospołeczne. Dostarczą prawdopodobnie dowodów na przyczynowy charakter tej relacji.
Badania pozwolą rozstrzygnąć, jaką funkcję pełni kłamstwo w stanie monotonii: czy służy przede wszystkim poszukiwaniu wrażeń i stymulacji, czy też przywracaniu poczucia celu.
W szerszej perspektywie projekt pomoże zrozumieć, w jaki sposób powszechne stany emocjonalne – takie jak nuda – wpływają na fundamentalne zachowania społeczne, w tym na naszą prawdomówność.