Cierpliwość jest gorzka, ale jej owoce są słodkie. Wpływ zwiększonej deliberacji na podejmowanie decyzji wśród osób o niskim poziomie zdolności numerycznych
Projekt, którym kieruje dr Supratik Mondal, ma na celu zbadanie, jak wydłużony namysł wpływa na jakość podejmowanych decyzji oraz porównanie dwóch podejść do interwencji – nudging i boosting. Wyniki badania mogą pozwolić na wypracowanie skutecznych metod wspierania osób o niskich zdolnościach numerycznych (niski poziom kompetencji liczbowych, niezdolność do szybkiej i poprawnej analizy danych) w podejmowaniu lepszych decyzji na co dzień.
Projekt wpisuje się w cel nr 3 (dobre zdrowie i jakość życia) oraz 4 (dobra jakość edukacji) spośród 17 celów zrównoważonego rozwoju ONZ.
Nr projektu: 2023/49/N/HS6/03244; konkurs PRELUDIUM 22 Narodowego Centrum Nauki
Założenia projektu
Od czasu opublikowania pierwszego testu mierzącego umiejętność posługiwania się liczbami (tzw. numeracy), badania niezmiennie pokazują, że dobre kompetencje liczbowe sprzyjają lepszemu podejmowaniu decyzji. Mimo to w wielu krajach rozwiniętych ok. jedna trzecia osób nie posiada nawet podstawowych umiejętności matematycznych potrzebnych w codziennym życiu. Niski poziom kompetencji liczbowych często wiąże się z gorszymi rezultatami w takich obszarach, jak finanse, zdrowie, korzystanie z technologii czy aktywność obywatelska.
Badania nad psychologicznymi mechanizmami stojącymi za rozumieniem liczb pomagają wyjaśnić, dlaczego dla wielu osób liczby i działania wydają się trudne. Jedną z teorii – Teoria Rozmytego Śladu (ang. Fuzzy Trace Theory, FTT) – szczególnie dobrze tłumaczy różnice między osobami o wysokich i niskich kompetencjach liczbowych. Teoria ta zakłada, że kiedy widzimy liczby, zapamiętujemy je jednocześnie na kilka sposobów: bardzo dokładnie (np. „37 procent”), ale też w bardziej ogólny i uproszczony sposób (np. „około jednej trzeciej”). Kiedy podejmujemy decyzje, najczęściej korzystamy z tego drugiego, mniej precyzyjnego obrazu.
Według FTT osoby lepiej radzące sobie z liczbami potrafią wyciągać z nich dokładniejsze znaczenia i lepiej rozumieją zależności między wartościami. Dzięki temu podejmują trafniejsze decyzje. Badania pokazują też, że takie osoby poświęcają więcej czasu na analizę, zbierają więcej informacji i rzadziej zmieniają zdanie w trakcie wyboru – co pomaga im tworzyć bogatszy i dokładniejszy obraz problemu. Mimo obiecujących wyników, wciąż brakuje badań, które wprost testowałyby teorie jako wyjaśnienie, dlaczego osoby o wysokiej umiejętności posługiwania się liczbami podejmują lepsze decyzje. Celem niniejszego projektu jest wypełnienie tej luki.
Jestem doktorantem Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu SWPS we Wrocławiu. W mojej pracy doktorskiej testuję hipotezę, wedle której powtarzająca się irracjonalność jest adaptacyjnie racjonalna. Chcę wykazać, że w środowisku o ograniczonych zasobach podejmowanie większej liczby szybkich i suboptymalnych decyzji jest bardziej korzystne niż czasochłonna i wymagająca dużego nakładu energetycznego strategia deliberacyjna. Wyniki moich dotychczasowych badań sugerują, że osoby podejmujące dobre decyzje (tj. osoby z wysokimi zdolnościami numerycznymi) lepiej rozumieją wymagania zadania i są w stanie lepiej dostosować swoją strategię decyzyjną do ograniczeń związanych z zadaniem decyzyjnym. W niniejszym projekcie pragnę dokładniej zbadać tę zależność, projektując interwencję skierowaną do osób z niższym poziomem zdolności numerycznych. Celem tej interwencji będzie poprawa jakości podejmowania decyzji poprzez skupienie się na metapoznaniu.
Metodologia
Projekt obejmuje 1 badanie symulacyjne oraz 6 badań empirycznych (z nagrodami finansowymi dla uczestników), zarejestrowanych wcześniej i podzielonych na 3 główne zadania.
- W zadaniu 1 zastosowno interwencję opartą na zasadzie ang. nudge („szturchnięcia”), czyli takiego zaprojektowania sytuacji wyboru, by uczestnicy byli zmuszeni do dokładniejszej analizy każdego problemu;
- W zadaniu 2 zastosowano interwencję opartą na zasadzie boosting („wzmacniania”), która polega na podnoszeniu kompetencji osób decyzyjnych i zachęcaniu ich do namysłu – przy jednoczesnym zachowaniu pełnej swobody wyboru;
- W zadaniu 3 nowe interwencje metapoznawcze zostają połączone ze sprawdzonymi narzędziami komunikacji ryzyka (np. graficznym przedstawieniem danych liczbowych). Badanie pozwoli porównać skuteczność obu metod – (nudging i boosting) w poprawie jakości podejmowanych decyzji.
Użyteczność wyników
Kierujący projektem badacz przewiduje, że dokładniejsze zastanawianie się nad wyborem (tzw. deliberacja) będzie pozytywnie wpływać na jakość decyzji we wszystkich trzech zadaniach. Przewiduje również, że interwencja typu boosting – ponieważ podnosi ogólny poziom kompetencji uczestników – okaże się skuteczniejsza niż interwencja typu nudging.
Co więcej, gdy informacje liczbowe zostaną przedstawione w formie graficznej (np. wykresów czy diagramów), deliberacja powinna wyraźnie poprawić jakość decyzji u osób słabiej radzących sobie z liczbami. W efekcie różnice między nimi a osobami bardziej biegłymi w obliczeniach mogą przestać być istotne.
Projekt pozwala sprawdzić, jak wydłużony namysł wpływa na jakość podejmowanych decyzji oraz porównać dwie metody interwencji. Poza znaczeniem teoretycznym, badanie może dostarczyć praktycznych wskazówek, jak wspierać osoby o niższych umiejętnościach liczbowych, by podejmowały lepsze i bardziej świadome decyzje.
Zespół
