Wybierz kategorię wyszukiwania

Studia

Formularz wyszukiwania na belce: Studia

lokalizacja:
poziom studiów:
obszar tematyczny:
tryb studiów:
studia podyplomowe realizowane:

Jeżeli nie znalazłeś tego czego szukałeś zawsze możesz wpisać szukane słowo lub frazę poniżej

Szkolenia i kursy

Formularz wyszukiwania na belce: Szkolenia

lokalizacja:
obszar tematyczny:
forma:

Jeżeli nie znalazłeś tego czego szukałeś zawsze możesz wpisać szukane słowo lub frazę poniżej

Badania i projekty

Formularz wyszukiwania na belce: Badania i projekty

lokalizacja:
jednostka badawcza:
typ:
dyscyplina:
status:

Jeżeli nie znalazłeś tego czego szukałeś zawsze możesz wpisać szukane słowo lub frazę poniżej

Naukowcy

Formularz wyszukiwania na belce: Nasi naukowcy

lokalizacja:
dyscyplina:

Jeżeli nie znalazłeś tego czego szukałeś zawsze możesz wpisać szukane słowo lub frazę poniżej

Wydarzenia

Formularz wyszukiwania na belce: Wydarzenia

typ:
lokalizacja:

Kontakty

lokalizacja:
kategoria:

Jeżeli nie znalazłeś tego czego szukałeś zawsze możesz wpisać szukane słowo lub frazę poniżej

Szukasz czegoś zupełnie innego? Sprawdź, może się gdzieś ukryło na naszej stronie

Szukasz czegoś zupełnie innego? Sprawdź, może się ukryło gdzieś na naszej stronie!

Sprawdź nasze rozbudowane narządzie do wyszukiwania.

Szukaj w konkretnych kategoriach - oszczędzaj swój czas.

Uniwersytet SWPS - Logo

„Manhunt: Unabomber” i detektywistyczne aspekty językoznawstwa

udostępnij artykuł
„Manhunt: Unabomber” i detektywistyczne aspekty językoznawstwa
float_intro: images-old/2015/Aktualnosci/Unabomber.jpg

Serial „Manhunt: Unabomber”, dostępny w Polsce na platformie Netflix, to oparta na faktach historia poszukiwania jednego z najsłynniejszych amerykańskich terrorystów ubiegłego wieku. Głównym bohaterem serialu jest James Fitzgerald, postać autentyczna, profiler FBI, który doprowadza do zidentyfikowania terrorysty i jego aresztowania, a to wszystko dzięki stosowanej przez siebie technice „profilowania lingwistycznego”, która stała się częścią intensywnie rozwijanej w USA „lingwistyki kryminalistycznej”. W pierwszym z pięciu artykułów poświęconych detektywistycznym aspektom językoznawstwa prof. dr hab. Jadwiga Linde-Usiekniewicz z Uniwersytetu SWPS opowie, czym jest socjolingwistyka i jaka jest jej rola w profilowaniu lingwistycznym.

Lingwistyka na tropie przestępców

Serialowy Fitzgerald (Sama Worthingtona) dokonuje przewrotu w procedurach FBI: zamiast profilu psychologicznego, stanowiącego już wtedy standardowe narzędzie poszukiwania sprawców wykorzystywane przez FBI, stosuje technikę, która później została nazwana „profilowaniem lingwistycznym” i stała się częścią intensywnie rozwijanej w USA „lingwistyki kryminalistycznej”.

W serialu Fitzegeralda wspiera młoda lingwistka, doktorantka, Natalie Shilling (Lynn Collins). To również autentyczna postać, ale jej rola w odkryciu tożsamości Unabombera jest fikcyjna. Prawdziwym językoznawcą, który przyczynił się do schwytania Teda Kaczynskiego, był prof. Roger Shuy, któremu lingwistyka kryminalistyczna zawdzięcza swój rozwój. Część obserwacji i pomysłów filmowej Natalie opartych jest najprawdopodobniej na analizach Rogera Shuya, inne zapewne zostały dodane przez scenarzystów.

Ponieważ jestem językoznawczynią, a jednocześnie niemal nałogową czytelniczką kryminałów, przejrzałam wiele dostępnych w internecie dokumentów na temat serialu, innych wątków lingwistycznych, pojawiających się w nim i na temat samego śledztwa w sprawie Unabombera. Moja żyłka detektywistyczna pozwoliła mi zauważyć między innymi, że obraz współpracy Fitzegeralda i Shuya jest inny w tekstach autorstwa każdego z nich. James Fitzegerald, jak sam wspomina, w momencie, gdy dołączał do zespołu (Unabomber Task Force) nie miał wykształcenia językoznawczego, a jedynie psychologiczne, w tym 12-tygodniowy kurs profilowania1. Jego zadaniem w latach 1995-1996, czyli w czasie, kiedy rozgrywa się akcja serialu, było kierowanie projektem analizy porównawczej, polegającym na porównaniu pod względem użytego języka 14 tekstów przypisywanych Unabomberowi2 .

W relacji agenta FBI3 spotkanie z Shuyem trwało dwie godziny, podczas których lingwista „wyjaśnił […] w przystępnych słowach, na czym polega lingwistyka”, a agent „spijał z jego ust wiedzę, niczym od mistrza Yody”4.

Z kolei w dostępnych mi tekstach Shuya nazwisko Fitzgeralda w ogóle się nie pojawia. W jednej ze swoich książek, w których omawia sprawę Unabombera, Shuy wspomina natomiast agentkę specjalną Sharon Smith, która jesienią 1994 roku uczestniczyła w jego seminarium doktoranckim i uznała, że „profilowanie lingwistyczne”, o którym mówił Shuy, może się przydać Unabomber Task Force5. Hmmm….

Profilowanie lingwistyczne wykorzystuje przede wszystkim wiedzę, jaką przynosi jedna z dyscyplin językoznawstwa zwana socjolingwistyką. Dyscyplina ta bada zróżnicowanie języka w zależności od takich zmiennych socjologicznych, jak wiek, wykształcenie, miejsce zamieszkania.

Profilowanie lingwistyczne

Profilowanie lingwistyczne wykorzystuje przede wszystkim wiedzę, jaką przynosi jedna z dyscyplin językoznawstwa zwana socjolingwistyką. Dyscyplina ta bada zróżnicowanie języka w zależności od takich zmiennych socjologicznych, jak wiek, wykształcenie, miejsce zamieszkania. W ramach języków narodowych, a tym bardziej w ramach języków używanych jako narodowe w wielu krajach, tak jak to się dzieje w przypadku angielskiego czy hiszpańskiego, istnieją tzw. odmiany narodowe, różniące się sposobem wymawiania wyrazów, używanymi wyrazami, pisownią i czasami gramatyką.

Uczący się języka angielskiego wiedzą zatem zapewne, iż ciężarówka w brytyjskiej angielszczyźnie nazywa się lorry, a w amerykańskiej truck. Wiedzą też najprawdopodobniej, iż pewne słowa są pisane inaczej: np. w brytyjskiej angielszczyźnie colour i theatre, a w amerykańskiej color i theater. Podobnie, uczący się języka hiszpańskiego wiedzą, że narodowe odmiany amerykańskie różnią się od odmiany europejskiej, a także między sobą6.

W ramach jednego języka narodowego również istnieją odmiany regionalne oraz dialekty7. Niektóre odmiany języka są charakterystyczne dla danego regionu, inne dla przynależności do klasy społecznej i wykształcenia. Oczywiście, ktoś, kto zmienia miejsce zamieszkania lub pragnie awansu społecznego, może próbować zmienić swój sposób mówienia – czasami to się udaje w pełni, zwykle jednak nie, i specjalista lub specjalistka w zakresie socjolingwistyki może pozostałości dawnego sposobu mówienia, zwane naleciałościami, wykryć. Czasami wystarczy tzw. „dobre ucho”, by usłyszeć jakieś odstępstwa od znanej nam normy ogólnej, np. u cudzoziemców i cudzoziemek mówiących w jakimś języku z tzw. „obcym akcentem”8.

Między słowami

Z kolei o wieku i wykształceniu autora lub autorki tekstu najlepiej świadczy słownictwo i budowa zdań. Czytelnicy i czytelniczki tego tekstu zapewne zorientowali się, że jestem naukowczynią, zanim przeczytali o tym wprost w czwartym akapicie. Być może domyśliliby się tego bez owej deklaracji, obserwując, jak dokumentuję w formie przypisów przedstawione w tym tekście informacje. Prawdopodobnie domyślili się również, że jestem osobą w co najmniej średnim wieku oraz że jestem zwolenniczką tzw. języka inkluzywnego, czyli takiego, w którym unika się używania form wyłącznie męskich dla określenia zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Widać więc, że pewne cechy tekstu pozwalają określić przynależność jego autora lub autorki do określonej grupy społecznej. Profilowanie lingwistyczne to nic innego jak ustalanie takiej właśnie przynależności. Jeżeli informacje na mój temat przedstawione w tym akapicie nie były zaskoczeniem, gratuluję trafnego intuicyjnego profilowania.

W następnych odcinkach między innymi:

Przypisy

1FBI Profiler Says Linguistic Work Was Pivotal In Capture Of Unabomber
2Retired FBI Agent: The Ongoing Attempt to Denigrate the Unabomber TV Series and My Role in the Investigation
3FBI Profiler Says Linguistic Work Was Pivotal In Capture Of Unabomber
4Tamże, przekład własny.
5R. Shuy, The Language of Murder Cases: Intentionality, Predisposition, and Voluntariness, Oxford 2014, str. 76.
6Można to usłyszeć między innymi w innym serialu Netflixa: „Telefonistki” (Las chicas del cable). W drugim sezonie Sebastián Uribe, grany przez Ernesta Alterio, Argentyńczyka, mówi z wyraźnym akcentem argentyńskim.
7Jeżeli chodzi o język polski polecam opracowanie: Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php
8Najsłynniejszy literacki przykład takiego zabiegu to Pigmalion B.G. Shawa.

 

someone

O autorce

prof. dr hab. Jadwiga Linde-Usiekniewicz – kierownik Katedry Iberystyki, Wydziału Kulturoznawstwa i Filologii SWPS. Iberysta, językoznawca, specjalista w zakresie semantyki i pragmatyki kontrastywnej, struktur informacyjnych oraz relacji między semantyką, składnią a pragmatyką.