hr award color

logo uswps nazwa 3

Nauka i badania
Wartość projektu: 1379784

Model IMRisk (Imagery Model of Risk) zakłada, że wyobrażenia umysłowe są ważnym elementem procesu decyzyjnego, gdyż oddziałują na poznawcze oceny korzyści i zagrożeń oraz generują reakcje emocjonalne. Ten oryginalny model percepcji i podejmowania ryzyka weryfikuje w swoich badaniach zespół naukowców pod kierownictwemprof. dr. hab. Tomasza Zaleśkiewicza z Uniwersytetu SWPS

 

projekt naukowy

Wyobrażenia umysłowe i emocje a decyzje w warunkach ryzyka i niepewności

Wizualizowanie przyszłości jako narzędzie w podejmowaniu decyzji

 

 

 

 

 

Jednostka realizującaUNI SWPS wroclaw
Kwota dofinansowania1 379 784 PLN
Jednostka finansującaNCN

Okres realizacji projektu: 2020–2023


Model IMRisk (Imagery Model of Risk) zakłada, że wyobrażenia umysłowe są ważnym elementem procesu decyzyjnego, gdyż oddziałują na poznawcze oceny korzyści i zagrożeń oraz generują reakcje emocjonalne. Ten oryginalny model percepcji i podejmowania ryzyka weryfikuje w swoich badaniach zespół naukowców pod kierownictwem prof. dr. hab. Tomasza ZaleśkiewiczaUniwersytetu SWPS.

Opis projektu

Założenia

W wielu codziennych sytuacjach ludzie dokonują wyborów między opcją bezpieczną a niepewną. Wybory te mogą dotyczyć różnych sfer codziennego życia: finansów (np. czy wydać pieniądze kupując dodatkowe ubezpieczenie samochodu?), zdrowia (np. czy zażyć lek, który może spowodować poważne skutki uboczne?), życia społecznego (np. czy sprzeciwić się przełożonemu w obecności współpracowników?), etyki/moralności (np. czy ściągać podczas egzaminu?) i sposobów spędzania wolnego czasu (np. czy udać się samotnie w nieznaną część obcego miasta?).

W celu zilustrowania podobnych problemów decyzyjnych można wyobrazić sobie pacjenta cierpiącego z powodu choroby, który otrzymał propozycję wzięcia udziału w innowacyjnej, eksperymentalnej terapii, dającej szansę szybszego powrotu do zdrowia. Lekarz informuje go jednak, że w przypadku nowej terapii istnieje możliwość wystąpienia nie do końca jeszcze znanych skutków ubocznych. Pacjent ma w tym momencie podjąć decyzję, czy zaakceptować propozycję lekarza (wybór opcji niepewnej) czy odrzucić ją i przejść standardową terapię (wybór opcji bezpiecznej). W przypadku standardowej opcji leczenia proces wracania do zdrowia jest dłuższy i bardziej uciążliwy, ale wszystkie skutki uboczne są dobrze rozpoznane. Jaką decyzję powinien podjąć pacjent w tej sytuacji?

Podstawowym pytaniem, na które chcemy odpowiedzieć, realizując nasz projekt, jest to, w jaki sposób ludzie radzą sobie w sytuacjach podobnych do tej opisanej powyżej? W jaki sposób podejmują decyzje, gdy nie mają wystarczającej wiedzy (np. wykształcenia medycznego) lub nie posiadają wszystkich informacji istotnych dla dokonania wyboru? W jakim stopniu ich decyzje opierają się na emocjach oraz jakie są źródła tych uczuć/emocji?

Proponujemy nowy model teoretyczny IMRisk (od anglojęzycznej nazwy: Imagery Model of Risk), który pozwala lepiej zrozumieć i przewidzieć zachowania ludzi w codziennych sytuacjach związanych z ryzkiem lub niepewnością. Model zakłada, że wyobrażenia, emocje i oceny zagrożeń oraz korzyści wynikające z podjęcia zachowania w warunkach ryzyka lub niepewności oddziałują na siebie i łącznie wpływają na proces podejmowania decyzji.

Twierdzimy, że gdy ludzie stoją przed dylematem, czy podjąć bezpieczną lub ryzykowną decyzję, to spontanicznie angażują się w tzw. umysłową podróż w czasie oraz wyobrażają sobie negatywne i pozytywne konsekwencje tej sytuacji. W wyniku wygenerowania tych obrazów mentalnych (wyobrażeń) pojawiają się emocje oraz oceny zagrożeń/korzyści, które kształtują motywację zbliżania się/unikania. Ta motywacja wpływa następnie na zaakceptowanie lub odrzucenie niepewnego/ryzykownego rozwiązania. Wymienione wyżej elementy (wyobrażenia, emocje, oceny zagrożeń/korzyści) oddziałują na siebie do momentu, w jakim motywacja do zaakceptowania ryzykownej/niepewnej opcji lub jej odrzucenia jest wystarczająco silna (przekroczy pewien próg). W momencie jego przekroczenia proces podejmowania decyzji jest zakończony i osoba dokonuje wyboru.

Projekt obejmuje serię badań, których celem jest weryfikacja oryginalnego modelu percepcji i podejmowania ryzyka – IMRisk (Imagery Model of Risk). Zakłada się, że wyobrażenia umysłowe są ważnym elementem procesu decyzyjnego, gdyż oddziałują na poznawcze oceny korzyści i zagrożeń oraz generują reakcje emocjonalne.

prof. dr hab. Tomasz Zaleśkiewicz, kierownik projektu

Metodologia

Projekt jest podzielony na trzy główne zadania badawcze. W serii badań eksperymentalnych, uwzględniających różne metody (np. behawioralne, neuroobrazowanie), testujemy podstawowe założenie, zgodnie z którym podejmowanie decyzji jest dynamicznym, cyklicznym procesem uwarunkowanym przez intensywność wyobrażeń. Celem zadania 1. będzie zweryfikowanie założenia, że konfrontacja z niepewnością lub ryzykiem uruchamia tworzenie wyobrażeń, które kierunkują proces decyzyjny. W tym zadaniu sprawdzimy, czy na podstawie informacji o pozytywności i wyrazistości wyobrażeń można przewidywać wybory dokonywane przez ludzi.

W zadaniu 2. sprawdzimy, czy wzmacnianie/osłabianie wyrazistości wyobrażeń ma wpływ na proces decyzyjny przez oddziaływanie na emocje i oceny poznawcze. Celem zadania 3. będzie zaś bezpośrednie przetestowanie cyrkularnej (kołowej), dynamicznej natury zależności między wyobrażeniami, emocjami, ocenami poznawczymi i orientacją motywacyjną. Porównamy nasz model z innymi, klasycznymi modelami ryzyka/niepewności, szukając najtrafniejszej konceptualizacji wyjaśniającej wybory dokonywane przez ludzi w codziennej rzeczywistości.

Użyteczność wyników

IMRisk umożliwia przewidywanie zachowania ludzi w warunkach ryzyka lub niepewności oraz testowanie go w sposób eksperymentalny. Po pierwsze, na podstawie badań, które zostaną przeprowadzone w ramach projektu, będzie można przewiedzieć to, jaką rolę odgrywają zarówno emocje, jak i poznawcze oceny sytuacji, w zależności zarówno od czynników sytuacyjnych (np. wyrazistości wyobrażeń lub presji czasu), jak i różnic między osobami. Po drugie, nasz model opisuje zarówno źródła emocji, jakie są związane z dokonywaniem wyborów w warunkach ryzyka/niepewności, jak i motywacji do zaakceptowania lub odrzucenia rozwiązania o niepewnych skutkach. Ponadto, wyjaśnia on, dlaczego ludzie czasami szybko podejmują decyzję, a w innych sytuacjach wolą ją odłożyć na później (przez wprowadzenie w modelu motywacyjnego progu decyzji). W końcu, proponowany model wskazuje na to, w jaki sposób emocje, oceny poznawcze oraz zachowanie mogą wpływać na decyzje podejmowane w przyszłości.

Zespół badawczy

258 Tomasz Zaleskiewicz

prof. dr hab.

Tomasz Zaleśkiewicz

kierownik projektu
psycholog społeczny, zajmuje się badaniem zachowań ekonomicznych
biogram »

Wykonawcy w projekcie

dr hab. Jakub Traczyk, prof. Uniwersytetu SWPS

dr Agata Sobków

dr Alberto Megias Robles

Joanna Śmieja

Karolina Szklanny

Jednostka koordynująca

Dział Badań Naukowych i Projektów

Dyrektor: Piotr Matejek
tel. 22 517 99 21
e-mail: badania@swps.edu.pl
poniedziałek-piatek: 9.00-16.00

Lokalizacja

ul. Chodakowska 19/31, 03-815 Warszawa
pokoje 408, 409, 410

Wyszukaj inne projekty

Wyszukaj projekt

Projekty - Typ
Projekty - Dyscyplina
Projekty - Jednostka organizacyjna
Projekty - Kierownik
Projekty - Lokalizacja
Projekty - Organizacja finansująca
Projekty - Status
Projekty - Okres realizacji