hr award color

logo uswps nazwa 3

Nauka i badania
Wartość projektu: 828230

Światowa politologia niezmiennie interesuje się wpływem instytucji na ludzkie postawy i zachowania. Wybory samorządowe przeprowadzone w Polsce w 2014 roku, poprzez zastosowanie różnych reguł wyborczych w bardzo zbliżonych do siebie jednostkach samorządu terytorialnego stworzyły wyjątkową okazję, żeby przetestowac fundamentalne kwestie związane ze sposobem oddziaływania politycznych instytucji w perspektywie krótko- i długoterminowej. Wyniki badania będą służyć międzynarodowej społeczności akademickiej jako obowiązkowy punkt referencyjny. Mogą mieć również bardzo duży wpływ na projektowanie regulacji wyborczych oraz sposób, w jaki politycy i badacze polityki oceniać będą poszczególne reguły gry wyborczej

 

projekt naukowy

Wpływ reguł wyborczych na jakość demokracji lokalnej w Polsce

 

 

Jednostka realizująca UNI SWPS warszawa
Kwota dofinansowania828 230 PLN
Jednostka finansująca NCN

Okres realizacji projektu: 2014–2017


Światowa politologia niezmiennie interesuje się wpływem instytucji na ludzkie postawy i zachowania. Wybory samorządowe przeprowadzone w Polsce w 2014 roku, poprzez zastosowanie różnych reguł wyborczych w bardzo zbliżonych do siebie jednostkach samorządu terytorialnego, stworzyły wyjątkową okazję do przetestowania fundamentalnych kwestii związanych ze sposobem oddziaływania politycznych instytucji w perspektywie krótko- i długoterminowej. 

Wyniki badania posłużą międzynarodowej społeczności akademickiej jako obowiązkowy punkt referencyjny. Mogą mieć również bardzo duży wpływ na projektowanie regulacji wyborczych oraz sposób, w jaki politycy i badacze polityki oceniać będą poszczególne reguły gry wyborczej.

Założenia projektu

Podstawowym celem badań było sprawdzenie wpływu wprowadzenia nowej ordynacji wyborczej na szczeblu samorządowym. W 2011 roku polski ustawodawca wprowadził rozróżnienie na gminy miejskie będące na prawach powiatu oraz gminy miejskie nieposiadające takiego statusu (Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – „Kodeks Wyborczy”). W wyniku tego podziału w tych pierwszych rady miejskie będą wybierane zgodnie z regułą większościową (jednomandatowe okręgi wyborcze). W tych drugich natomiast radni będą wybierani w systemie proporcjonalnym z list kandydatów w okręgach wielomandatowych.

Dana sytuacja stworzyła niepowtarzalną możliwość oceny wpływu układu instytucjonalnego (reguł wyborczych) w sposób quasieksperymentalny. Zespół pod kierownictwem prof. Radosława Markowskiego zbadał wpływ tych de facto przypadkowo wprowadzonych zmian w regułach wyborczych na szereg zjawisk, które powszechnie postrzegane są jako kluczowe dla oceny jakości współczesnych demokracji i efektywności rządzenia.

Analizie poddano wpływ typu ordynacji wyborczej na:

  • skład wybranych rad i sposób ich funkcjonowania,
  • partycypację wyborczą,
  • poziom sprawstwa politycznego (political efficacy),
  • poziom współuczestnictwa obywateli w procesach zarządzania publicznego.

Zespół badawczy

258 radoslaw markowski

prof. dr hab.

Radosław Markowski

kierownik projektu
politolog, socjolog, dyrektor Centrum Studiów nad Demokracją
biogram »

258 michal kotnarowski

dr

Michał Kotnarowski

wykonawca
socjolog, zajmuje się metodologią badań społecznych, zastosowaniami metod ilościowych oraz analizą zachowań wyborczych

258 michal kotnarowski

dr

Agnieszka Kwiatkowska

wykonawca
socjolog

258 igor lyubashenko

dr

Igor Lyubashenko

wykonawca
politolog, interesuje się szeroko rozumianą problematyką transformacji w krajach postkomunistycznych
biogram »

 

Wyniki projektu

Niski poziom wiedzy obywateli o zmianie prawa wyborczego

Eksperymentalny schemat badania dawał możliwość zebrania danych odpowiednich do testowania hipotez o „mechanicznym” i „psychologicznym” wpływie zmiany prawa wyborczego na system polityczny, na zachowania obywateli, a także na zachowania polityków (samorządowców). Niestety analizy empiryczne ukazały obraz systemu, którego obywatele potrafią nie zauważyć kluczowej fundamentalnej zmiany prawa wyborczego. To niesłychanie ważne, gdyż prawa wyborcze i ich zmiana mają sens tylko o tyle, o ile obywatele są w stanie ‘korzystać’ z odmienności ich cech. Na pytanie o to, jaka ordynacja w danym mieście obowiązuje, zdecydowana większość badanych odpowiadała, że nie wie, lub błędnie ją identyfikowała. W konsekwencji analiza zebranych danych nie pozwoliła w pełni na pomiar wpływu zmienionego prawa wyborczego na zachowania wyborców.

Poczucie politycznego sprawstwa

Badanie umożliwiło jednak zaproponowanie szeregu uogólniających wniosków odnośnie drugiego ważnego obszaru badawczy projektu, dotyczącego poczucia politycznego sprawstwa. Po pierwsze owo poczucie sprawstwa jest determinowane głównie czynnikami uniwersalnie uznawanymi za takowe przez współczesną politologię, w tym przez ordynację większościową. Po drugie odnotowano silną zależność między partycypacją wyborczą a owym poczuciem politycznego sprawstwa. Po trzecie zależy ono silnie od poziomu zakorzenienia społecznego jednostek w środowisku ich zamieszkiwania oraz ich aktywnością publiczną. Po czwarte poziom poczucia sprawstwa różnicuje wizje przedstawicielstwa politycznego (rola delegata vs. powiernika). Najważniejszy wynik potwierdza teoretyczne oczekiwania, że w miejscowościach, gdzie stosowana jest ordynacja proporcjonalna – wraz ze wzrostem poczucia sprawstwa – rośnie wsparcie dla wizji przedstawiciela jako powiernika. W końcu, po piąte, oczekiwanie by przedstawiciele byli podobni ‘społecznie’ (wg cech społeczno-demograficznych) do wyborców jest wyższe w miejscowościach o ordynacji JOW i rośnie w nich wraz ze wzrostem poziomu poczucia politycznego sprawstwa.

Podsumowanie wyników

Uzyskane wyniki można podzielić na spodziewane i niespodziewane, a także na takie, które z punktu widzenia wymogów należycie, prawidłowo działającej demokracji można określić jako pozytywne bądź negatywne. Jako spodziewane i pozytywne można zaklasyfikować te, które opisują związki między partycypacją wyborczą Polaków a ich poczuciem sprawstwa w polityce, czy też te, które przekonują nas o silnym związku kompetencji politycznych i szerzej wykształcenia z trafnym rozumieniem roli przedstawicielskiej czy poczucia zdolności do wpływania na politykę. Za poniekąd spodziewane, lecz dalece negatywne należy uznać dane wskazujące na bardzo niską wiedzę Polaków o obowiązującym prawie wyborczym i jego zmianach.

Badania nie udzieliły jednoznacznej odpowiedzi na pytania dotyczące wpływu ordynacji wyborczej na wizje przedstawicielstwa oraz poczucia politycznego sprawstwa. Wynika to jednak – jak się zdaje – ze zbyt krótkiego czasu poddanego analizie. Wszak obywatele potrzebują czasu i codziennych doświadczeń z funkcjonowaniem instytucji. A nowo wprowadzane instytucje polityczne powinny być trwałe na tyle, by ludzie mogli się z nimi zaznajomić i zaakceptować lub odrzucić.

W 2014 roku zespół Centrum Badań nad Demokracją opublikował pierwszy w kraju Demokratyczny Audyt Polski.

Jednostka kordynująca

Dział Badań Naukowych i Projektów

Dyrektor: Piotr Matejek
tel. 22 517 99 21
e-mail: badania@swps.edu.pl
poniedziałek-piatek: 9.00-16.00

Lokalizacja

ul. Chodakowska 19/31, 03-815 Warszawa
pokoje 408, 409, 410

 

Wyszukaj projekt

Projekty - Typ
Projekty - Dyscyplina
Projekty - Jednostka organizacyjna
Projekty - Kierownik
Projekty - Instytucja finansująca
Projekty - Status
Projekty - Okres realizacji