Sędziowie jako kronikarzeReprezentacja i interpretacja historii przez sądy międzynarodowe
politolog, socjolog, specjalizuje się m.in. w problematyce z zakresu integracji europejskiej a także ruchów totalitarnych
Projekt, którym kieruje prof. dr hab. Klaus Bachmann, ma na celu zbadanie zjawiska interpretowania historii przez sędziów wydających wyroki w międzynarodowych trybunałach oraz w sądach hybrydowych i krajowych polskich sądach stosujących prawo międzynarodowe.
Projekt wpisuje się w cel nr 16 (pokój, sprawiedliwość i silne instytucje) spośród 17 celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ).
Projekt realizowany w konsorcjum z Westfalskim Uniwersytetem Wilhelma w Münsterze.
Projekt wspierany przez Polsko-Niemiecką Fundację na rzecz Nauki (PNFN).
>.Gefördert aus Mitteln der Deutsch-Polnischen Wissenschaftsstiftung.
Założenia projektu
Po zakończeniu zimnej wojny międzynarodowe prawo karne weszło w okres intensywnego rozwoju, który wywołał liczne dyskusje dotyczące roli związanych z nim instytucji, zwłaszcza międzynarodowych oraz hybrydowych trybunałów karnych. W dotychczasowych badaniach naukowych, zarówno politologicznych, historycznych, jak i prawniczych – stosunkowo niewiele uwagi poświęcono ich roli jako instytucji kształtujących interpretacje historii. Trybunały te, poprzez swoje orzeczenia i uzasadnienia, mogą w sposób zamierzony bądź niezamierzony wpływać na sposób postrzegania wydarzeń, które osądzają – i tym samym tworzyć lub utrwalać określone narracje historyczne.
Projekt ma na celu zbadanie tego zjawiska w szerszej perspektywie, obejmującej zarówno trybunały ad hoc ONZ, jak i sądy hybrydowe oraz krajowe, które stosują prawo międzynarodowe. Analizie zostaną poddane m.in. wyroki i decyzje Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii (MTKJ) oraz Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy (MTKR), a także orzeczenia w sprawach o zbrodnie międzynarodowe rozpatrywanych przed sądami w Polsce i Niemczech – dotyczących m.in. katastrofy lotu MH17 czy przestępstw wojennych popełnianych w Ukrainie, Białorusi, Syrii i Demokratycznej Republice Konga.
Szczególną uwagę zespół poświęci temu, w jaki sposób orzeczenia te oddziałują na przestrzeń medialną w Polsce, Niemczech oraz w krajach, których dotyczą. Celem jest ustalenie, czy decyzje sądowe przyczyniły się do zmiany utrwalonych wcześniej narracji historycznych, czy też jedynie odzwierciedlały istniejące interpretacje.
Zespół badawczy poszuka odpowiedzi na następujące pytania:
- W jaki sposób sędziowie interpretują konflikt leżący u podstaw ich sprawy w swoich wyrokach i decyzjach w przypadku konfliktu (politycznego, etnicznego, narodowego, rasowego, społecznego, religijnego lub innego)?
- Dlaczego sędziowie angażują się w interpretację historii i poszukiwanie prawdy historycznej?
- Jakie rozumienie historii i historiografii towarzyszy ich orzecznictwu?
- Jakie czynniki społeczno-demograficzne wpływają na sposób postrzegania tych spraw przez sędziów?
- Czy sądy te odgrywają rolę twórców agendy (wprowadzając nowe interpretacje, które następnie są przejmowane przez media i opinię publiczną), czy raczej działają reaktywnie wobec istniejących narracji?
W ramach tego projektu próbujemy ustalić, jak sędziowie interpretują historię konfliktów, które stanowią tło ich orzeczeń i dlaczego akurat tak robią, a nie inaczej: co powoduje, że sędziowie wybierają takie, a nie inne narracje, aby uzasadnić swoje orzeczenia; jak wpływają na to eksperci, świadkowie, media, polityka, pochodzenie sędziów, ich narodowość lub ich socjalizacja.
Metodologia
Projekt ma charakter interdyscyplinarny. Łączy przedstawicieli historii, nauk politycznych oraz prawa. W badaniach wykorzystane zostaną podejścia z zakresu międzynarodowego prawa karnego, politologii, socjologii prawa (ze szczególnym uwzględnieniem zachowań sędziów) oraz historiografii. Celem takiego ujęcia jest stworzenie spójnych ram analizy orzecznictwa międzynarodowych i hybrydowych trybunałów karnych w kontekście ich znaczącej roli w kształtowaniu narracji historycznych.
Projekt będzie realizowany w trzech etapach:
- Przygotowanie i wspólne warsztaty badaczy – W pierwszej fazie uczestnicy projektu przedstawią wyniki swoich wcześniejszych badań dotyczących analizowanych przypadków. Na tej podstawie opracowane zostaną wspólne procedury badawcze, w tym zestandaryzowany kwestionariusz wywiadu, zakres analizowanych zagadnień oraz harmonogram działań. Zespół uzgodni również wspólną terminologię i podejście metodologiczne;
- Badania terenowe i analiza materiałów – Druga faza obejmuje prowadzenie wywiadów oraz analizę źródeł literaturowych i dokumentów sądowych. Wyniki badań będą omawiane podczas drugich warsztatów projektowych, których celem będzie porównanie rezultatów oraz wypracowanie koncepcji wspólnych publikacji naukowych;
- Opracowanie wyników i podsumowanie projektu – Ostatnia faza poświęcona będzie przygotowaniu publikacji prezentujących wyniki badań. Zwieńczeniem projektu będzie spotkanie końcowe, podczas którego uczestnicy omówią rezultaty pracy, wnioski metodologiczne oraz możliwości kontynuacji współpracy w przyszłych przedsięwzięciach badawczych.
Zespół
Projekt realizowany w konsorcjum z Westfalskim Uniwersytetem Wilhelma w Münsterze.
Użyteczność wyników
Wyniki projektu będą miały znaczenie zarówno dla rozwoju nauki, jak i dla praktyki stosowania prawa. Uzyskane rezultaty przyczynią się do lepszego zrozumienia roli sądów międzynarodowych i krajowych w kształtowaniu narracji historycznych oraz ich wpływu na opinię publiczną i media.
Projekt umożliwi:
- Transfer wiedzy i kultury prawnej – analiza wzajemnych interakcji między opinią publiczną, mediami a decyzjami sądów w Polsce, Niemczech, Ukrainie i Serbii pozwoli zrozumieć mechanizmy oddziaływania orzecznictwa na społeczne postrzeganie spraw międzynarodowych;
- Wsparcie procesu europeizacji prawa – wyniki badań posłużą do pogłębienia wiedzy o sposobach stosowania pojęć międzynarodowego prawa karnego i zasad prawa międzynarodowego w praktyce sądów krajowych, wspierając proces harmonizacji standardów prawnych w Europie;
- Analizę zmian norm i wartości w prawie karnym – projekt umożliwi zbadanie, w jaki sposób ewolucja norm prawnych wpływa na wartości i postawy sędziów oraz na sposób interpretacji prawa.
- Wzmocnienie współpracy polsko-niemieckiej – rezultaty badań przyczynią się do lepszego zrozumienia roli międzynarodowego prawa karnego w obu krajach oraz zainspirują debatę akademicką sprzyjającą pogłębieniu wzajemnych relacji i perspektyw badawczych.