Bezpieczeństwo traci znaczenie. Profesor Paulina Polko w „Głosach Humanistyki”
Profesor Paulina Polko: „Jeśli ktoś chce poznawać świat i go zrozumieć, nie może tego zrobić bez pierwiastka społecznego i humanistycznego. Jesteśmy istotami społecznymi i nasze decyzje są zawsze motywowane naszym funkcjonowaniem w jakiejś wspólnocie bądź przeciwko niej, obok niej, w kontrze do niej”.
Czego naprawdę należy się obawiać, a które zagrożenia są tylko pozorne? Posłuchaj ekspertki od bezpieczeństwa z Akademii WSB w ostatnim już odcinku „Głosów Humanistyki”.
Ostatni odcinek podróży – zamykamy projekt „Głosy Humanistyki”
Do Tych jechaliśmy samochodem. Na drzewach trzymały się ostatnie liście, a cały krajobraz mienił się barwami jesieni: rudościami, złotem i brązem. Powietrze było wyraźnie chłodniejsze, choć co jakiś czas zza ciężkich chmur przebijało słońce. W aucie panowała mieszanka emocji: radość i ekscytacja przed spotkaniem z naszą kolejną bohaterką, ale też odrobina melancholii, bo czekało nas ostatnie nagranie w projekcie „Głosy Humanistyki”.
Dotarliśmy pod wskazany adres. Weszliśmy do mieszkania, które pełniło funkcję biura i zarazem przestrzeni na spotkania z mediami. Naszą uwagę od razu przykuł duży, barwny obraz w kubistycznym stylu. Pomieszczenie było jasne i uporządkowane. Dominowały biel, szarość i drewno, przełamane przez szmaragdowe akcenty: welurową kanapę, fotel, podkładkę pod mysz i dekoracyjną ceramikę. Za masywnym drewnianym biurkiem stał regał w tym samym odcieniu zieleni, uginający się pod książkami, w tym publikacjami naszej gospodyni. W rogu znajdował się kolejny – stały na nim opasłe tomy oraz kwiaty z klocków LEGO.
Siedząc na miękkiej kanapie, popijaliśmy kawę podaną w jasnoturkusowych, złoconych filiżankach. Otaczające nas ozdobne poduszki nawiązywały kolorystyką i wzorami do obrazu na ścianie. Z dużych okien rozciągał się zapierający dech w piersiach widok na Beskidy. Jak zdradziła nasza rozmówczyni, właśnie tam patrzy, gdy pracuje naukowo i zastanawia się nad sekurytyzacją.
Czy profesor Paulina Polko jest superbohaterką, której szukamy?
Ekspertka od bezpieczeństwa
Paulina Polko to naukowczyni specjalizująca się w naukach o bezpieczeństwie. Do jej głównych zainteresowań badawczych należą polityka bezpieczeństwa, dyskurs o bezpieczeństwie i sekurytyzacja. Zajmuje się krytycznymi studiami nad migracjami i riskifikacją (ang. riskification) języka oraz debaty publicznej, w tym kryminalizacją migracji (crimmigration). Jest profesorką Akademii WSB w Dąbrowie Górniczej.
Ukończyła studia na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim. Stopień doktora uzyskała w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk za rozprawę doktorską dotyczącą fenomenu przywódczego Silvio Berlusconiego. W 2023 r. uzyskała stopień doktora habilitowanego.
Z początku pracowała jako dziennikarka – zastępczyni redaktora naczelnego kwartalnika „Bezpieczeństwo Narodowe”. Była też urzędniczką, analityczką w Kancelarii Prezydenta RP oraz Zastępczynią Dyrektora Gabinetu Szefa w Biurze Bezpieczeństwa Narodowego.
Następnie swoją karierę związała z Akademią WSB w Dąbrowie Górniczej, gdzie kieruje Katedrą Nauk o Bezpieczeństwie i jest przewodniczącą Rady Dyscypliny w Dyscyplinie Nauki o Bezpieczeństwie.
Jest zastępczynią redaktora naczelnego kwartalnika „Security Forum”, członkinią Polskiego Towarzystwa Nauk o Bezpieczeństwie, Polskiego Towarzystwa Geopolitycznego i Komitetów Zarządzających w ramach Europejskiego Programu Współpracy w Dziedzinie Badań Naukowo-Technicznych.
Międzynarodowe doświadczenie naukowe i dydaktyczne
Profesor Polko została nominowana przez Ministerstwo Edukacji i Nauki na członkinię Management Committee dla Akcji COST:
- nr CA20107: „Connecting Theory and Practical Issues of Migration and Religious Diversity” – COREnet,
- nr CA24154: „Networking European Security Knowledge” – >NetSec.
Prowadziła wykłady gościnne w wielu krajach, m.in. w North-West University (RPA), Daugavpils University (Łotwa), Baku Higher Oil School (Azerbejdżan), Armeńskiej Akademii Nauk (Armenia), Tbilisi State University (Gruzja) oraz International Academy of Philosophy (Liechtenstein). Brała udział w międzynarodowych wymianach i projektach, w tym Short-Term Scientific Mission (STSM) ufundowanej przez COREnet na Uniwersytecie w Roskilde (Dania).
Pamiętać należy, że świat, w którym żyjemy i którego bronimy, to jest nie tylko jakiś fizyczny kawałek ziemi, to jest nie tylko ojczyzna czy naród, czy tożsamość budowana na tym etniczno-kulturowym podłożu, ale to też jest pewna formuła obywatelska. Odnosimy się do pewnego stylu życia, do wartości, do praw, które mamy, do możliwości, które nam to daje.
Nagrody i wyróżnienia
Profesor Polko otrzymała Nagrody Rektora Akademii WSB za rozwój potencjału naukowego uczelni poprzez udział w międzynarodowych badaniach interdyscyplinarnych w ramach European Cooperation in Science and Technology oraz udział w międzynarodowych programach badawczych. Została uhonorowana wyróżnieniem „Wykładowca roku 2020” w kategorii „Killer – osoba wymagająca, konsekwentna, obiektywna i sprawiedliwa w ocenach, otwarta na nowe wyzwania i wspierająca trudne przedsięwzięcia”.
Autorka i współautorka wielu publikacji
Do najważniejszych publikacji naukowych naszej rozmówczyni należą:
- „Security and Political Discourse. How Does the Naming of Challenges as a Security Issue Determine Political Practice?” (Brill, 2025);
- „Contemporary Understanding of Security and Its Contexts” (współred. B. Wiśniewski, Peter Lang, 2024);
- „Just and unjust securitization of migration: a comparative analysis of migration to Poland from MENA countries and Ukraine” („Frontiers in Political Science”, 7, 1464288, 2025);
- „Security as a Determinant of the Preparation of Migration Policy of the Republic of Poland” („Roczniki Nauk Społecznych”, 2025);
- „Just/unjust securitisation and social mobilisation” („Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka”, 3, str. 127–139, 2022);
- „Securitisation of communication in public space during COVID-19 pandemic” („Journal of Security and Sustainability Issues”, 10(2), str. 389–404, 2020);
- „Cross-border Security Discourse in the Polish-Czech Dispute Over Coal Mine in Turów (Poland)” (współaut. J. Kurowska-Pysz, E. Łaźniewska i in., „Slavonica”, str. 1–15, 2015),
- „The migration-security nexus: desecuritization and the shift towards the sustainable approach” („Journal of Modern Sciences”, 60(6), str. 86–104, 2024);
- „Immigration-security nexus as a driver in the American presidential campaign in 2024” („Security Forum”, 2, str. 35–53, 2024);
- „Unexpected Terrorists? Polish Links to ISIS” („Internal Security”, 2019);
- „Global problem, local impact. Territorial approach to acts of terror” („Security Forum”, 2019);
- „Problematyka bezpieczeństwa wewnętrznego w programach polskich partii politycznych po 1989 roku” („Historia i Polityka”, 2018);
- „Turkey’s Soft Power towards Serbia: Implications for the Security and Stability in the Region” (współaut. K. Kujawa i C. Öçalan, „Historia i Polityka”, 50(57), str. 139–159, 2024);
- „Migrations as a challenge for the North Atlantic Treaty Organization” („Bezpieczeństwo Narodowe”, 43, str. 111–127, 2023);
- „Vaccination as a matter of security in European Union” (współaut. S. Ratajczak, „European Research Studies Journal”, 24(4), str. 446–456, 2021);
- „European Green Deal as a matter of security” („IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science”, 900, 012035, 2021);
- „Managing Human Resources in Criminal Organizations Operating in Poland” („Forum Scientiae Oeconomia”, 4(1), str. 169–188, 2016);
- „Selected problems related to managing terrorist organisations” („Forum Scientiae Oeconomia”, 2(2), str. 39–48, 2014);
- „Bezpieczeństwo w dyskursie politycznym RP (1989–2022)” (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2022);
- „Bezpieczeństwo narodowe Rzeczypospolitej Polskiej. Wybrane problemy” (współred. R. Szynowski, Wydawnictwo Naukowe AWSB, Dąbrowa Górnicza 2021).
Czego naprawdę powinniśmy się bać?
Badaczka szczegółowo wyjaśniła nam, dlaczego współczesna sekurytyzacja migracji jest nieproporcjonalnie duża. Wiele problemów jest dziś przedstawianych jako zagrożenia. Tymczasem można je rozwiązać w ramach zwykłych procesów decyzyjnych – bez potrzeby ogłaszania kolejnych stanów wyjątkowych czy wdrażania nadzwyczajnych środków. Zdaniem bohaterki odcinka bezpieczeństwo stało się „metaoperatorem” – pojęciem tak pojemnym, że pod jego parasolem można ukryć niemal każdą niepopularną politykę. A to prowadzi do utraty wrażliwości społecznej i ryzyka, że w chwili realnego zagrożenia nikt nie potraktuje ostrzeżenia poważnie.
Władza, interesy i emocje w polityce
Ważnym wątkiem rozmowy było funkcjonowanie mechanizmów władzy. Profesor Polko – z wykształcenia politolożka – podkreśliła, że decyzje polityczne rzadko biorą się ze spokojnych analiz, raportów czy refleksji ekspertek i ekspertów. Częściej są produktem chaotycznych zderzeń interesów, emocji i krótkoterminowych kalkulacji.
W złożonym świecie nie ma jednoznacznych odpowiedzi
Bardzo ważne jest, żeby społeczeństwo rozumiało złożoność świata oraz to, że w naukach społecznych nie istnieją jednoznaczne odpowiedzi. Bez kontekstu nie da się zinterpretować żadnego zjawiska – niezależnie od tego, czy mówimy o migracjach, wojnie, nowych technologiach czy moralnym wymiarze polityki bezpieczeństwa.
To, z czym się zmagam w relacjach z osobami kompletnie spoza środowiska naukowego, to jest niechęć do zrozumienia, że sprawy są skomplikowane, że nie ma prostej odpowiedzi, że świat nie jest czarno-biały.
Rola badaczek i badaczy
Poruszyliśmy też kwestię odpowiedzialności środowiska naukowego. Profesor Polko zachęcała badaczki i badaczy do obecności w mediach i świadomej popularyzacji wyników badań – nie z potrzeby autopromocji, ale dlatego, że społeczeństwo ma prawo wiedzieć, co wynika z finansowanych przez nie projektów. Nasza rozmówczyni podkreślała, że nauka nie powinna się zamykać w prestiżowych czasopismach, a każdy akademik i akademiczka powinni umieć w kilku zdaniach wyjaśnić, czym się zajmują i dlaczego ma to znaczenie.
Książki, puzzle i LEGO
Prywatnie pani profesor jest żoną i mamą oraz współwłaścicielką kotki Kai. Odpoczywa, czytając książki inne niż naukowe, szczególnie te na temat niewidzialnych warstw społecznych i ludowej historii Polski. Uciekła z Warszawy w poszukiwaniu spokoju, ciszy i kontaktu z naturą. Jest miłośniczką puzzli (zarówno papierowych, jak i elektronicznych) oraz układania klocków LEGO.
W tym odcinku
Profesor Paulina Polko opowiada o odwadze do zadawania trudnych pytań, niezgodzie na uproszczenia oraz odpowiedzialności za słowa, które kształtują emocje społeczne. Przypomina, że demokratyczne państwo nie może istnieć w trybie permanentnego alarmu, a bezpieczeństwo nie może stać się argumentem na każdą okazję. Rozmowy takie jak ta rozwijają krytyczne myślenie i wrażliwość na niuanse, bez których nie da się zrozumieć współczesności.
Z odcinka dowiesz się między innymi:
- Co się stanie, jeśli przekonam świat, że atakują nas kosmici?
- Jak oceniać narracje wokół migracji?
- Czego bronimy?
- Jak podejmuje się ważne decyzje?
- Dlaczego państwo nie może cały czas być w stanie nadzwyczajnym?
- Jak ocenia się, czy dany przypadek jest „just” czy „unjust”?
- Dlaczego nie powinniśmy tyle mówić o bezpieczeństwie?
- Czy możemy odesłać kobiety z powrotem do „kobiecych” prac?
- Czy jest miejsce dla humanistyki w dyskusji o wojnie?
- Dlaczego komputer nie zastąpi człowieka?
- Jak do pracy motywuje kot?
- Czy badaczki i badacze powinni być aktywni w mediach?
Posłuchaj odcinka!
Interesujesz się migracjami, polityką i bezpieczeństwem? Masz już dość uproszczonych narracji? Chcesz myśleć głębiej i rozumieć więcej? Posłuchaj rozmowy z profesor Polko!
Jeśli chcesz poznać więcej inspirujących postaci humanistyki i nauk społecznych, sprawdź media społecznościowe „Głosów Humanistyki” i posłuchaj pozostałych odcinków!
Zobacz inne aktualności
